अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 4
कोऽसौ कालो वयः किं वा यत्र द्वन्द्वानि नो नृणाम्। तान्युपेक्ष्य यथाप्राप्तवर्ती सिद्धिमवाप्नुयात्॥ ४ ॥
ko 'sau kālo vayaḥ kiṁ vā yatra dvandvāni no nṛṇām | tāny upekṣya yathāprāptavartī siddhim avāpnuyāt || 4 ||
नेपाली भावार्थ
मनुष्यका लागि त्यस्तो कुन समय होला, वा जीवनको कुन पो उमेर होला जहाँ द्वन्द्वहरू (सुख-दुःख, अनुकूलता-प्रतिकूलता) नहुन्? ती सबै द्वन्द्वहरूलाई पूर्ण रूपमा उपेक्षा गरेर, बिना कुनै छटपटी जे सहज रूपमा प्राप्त हुन्छ त्यसैमा बाँच्ने व्यक्तिले मात्र परम आत्मसिद्धि प्राप्त गर्दछ!
English Translation
What time is that, or what age of life is that, in which dualities do not exist for human beings? Disregarding all those dualities, one who lives content with whatever comes spontaneously attains supreme perfection!
सार संक्षेप: बाल्यकाल, जवानी वा बुढ्यौली— कुनै पनि उमेरमा समस्या सकिँदैनन्; अनुकूल समयको पर्खाइ व्यर्थ हो। परिस्थिति जे छ, त्यसैलाई स्वीकार गरेर वर्तमानमा जिउनु नै सिद्धिको मार्ग हो।
१. 'कोऽसौ कालो वयः किं वा' — जीवनको कुनै उमेर द्वन्द्वमुक्त छैन
हामी प्रायः बहाना बनाउँछौं:
अष्टावक्र कडा प्रश्न गर्नुहुन्छ:
"कोऽसौ कालो वयः किं वा यत्र द्वन्द्वानि नो नृणाम्?"
मानिसका लागि त्यस्तो कुन समय वा कुन उमेर छ जहाँ द्वन्द्व नहोस्?
संसारको प्रकृति नै द्वन्द्व हो। चिसो बिना तातो हुँदैन, रात बिना दिन हुँदैन, दुःख बिना संसार हुँदैन।
२. 'यथाप्राप्तवर्ती' — सहज जीवनको कला (Living with What Comes)
यदि द्वन्द्वहरू कहिल्यै सकिँदैनन् भने मुक्त कसरी हुने?
अष्टावक्र दुईवटा मन्त्र दिनुहुन्छ:
जुन मानिसले परिस्थितिसँग गुनासो गर्न छोड्छ, उसको ९९% मानसिक दुःख तत्कालै सकिन्छ।
३. दैनिक जीवनमा व्यावहारिक साधना
आजैदेखि यो अभ्यास गर्नुहोस्: