अष्टावक्र गीता पृष्ठभूमि
ॐॐ श्री परमात्मने नमः

अष्टावक्र गीता

ASHTAVAKRA GITA
✦ ॐ ✦

महर्षि अष्टावक्र र मिथिला नरेश राजा जनक बीचको अमर संवाद
केवलाद्वैत वेदान्त दर्शनको सर्वोच्च ग्रन्थ

"न पृथ्‍वी न जलं नाग्‍निर्न वायुर्द्यौर्न वा भवान् ।
एषां साक्षिणमात्मानं चिद्रूपं विद्धि मुक्तये ॥"

तिमी न पृथ्वी हौ, न जल, न अग्नि, न वायु, न त आकाश नै। तिमी त यी सबैको साक्षी विशुद्ध चेतना हौ— यसैलाई मुक्ति जान।

अष्टावक्र दर्शनका तीन स्तम्भ

राजा जनकका तीन मौलिक प्रश्न र सद्गुरु अष्टावक्रको प्रत्यक्ष समाधान

ज्ञानम् (Knowledge)

तिमी न शरीर हौ, न मन। तिमी त संसार र विचारका सबै उतारचढावलाई हेर्ने असंग, निर्मल र सर्वव्यापी साक्षी चेतना हौ।

मुक्तिः (Instant Freedom)

मुक्ति कुनै भविष्यमा पाउने फल होइन। तिमी कहिल्यै बाँधिएकै छैनौ; केवल अहङ्कार र शरीरप्रतिको भ्रम त्याग्नासाथ तिमी अहिले यसै क्षण पूर्ण मुक्त छौ।

वैराग्यम् (Dispassion)

क्षणिक सांसारिक विषय-भोगहरूलाई विष समान त्यागेर क्षमा, सरलता, दया, सन्तोष र सत्यरूपी अमृतको नित्य पान गर्नु नै सच्चा वैराग्य हो।

सम्पूर्ण २० अध्यायहरू

प्रत्येक अध्यायको सार र उपलब्ध श्लोकहरू

अध्याय 120 श्लोक

आत्मसाक्षात्कारोपदेशः

आत्मसाक्षात्कारको उपदेश

Instruction on Self-Realization

राजा जनकका तीन मौलिक प्रश्नहरू (ज्ञान, मुक्ति र वैराग्य) र अष्टावक्रद्वारा साक्षी भावको प्रत्यक्ष उद्घोष।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 225 श्लोक

आत्मविस्मयोल्लासः

आत्म-विस्मय र आनन्दको उल्लास

The Joy of Self-Realization

राजा जनकद्वारा आत्म-साक्षात्कार पश्चात् अद्वितीय चेतनाको अनुभव र विस्मयको प्रकटीकरण।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 314 श्लोक

आत्मज्ञानपरीक्षा

आत्मज्ञानीको परीक्षा

Test of Spiritual Knowledge

अष्टावक्रद्वारा यदि आत्मबोध भएको छ भने संसारी विषयप्रति आसक्ति किन भनी गरिएको कसी परीक्षण।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 46 श्लोक

ज्ञानानुकीर्तनम्

आत्मज्ञानीको महिमा

Glory of the Knower

सत्यलाई जानेको व्यक्तिको अनुपम स्थिति र सांसारिक सुख-दुःखभन्दा परको स्थितिको प्रशंसा।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 54 श्लोक

चित्तलयोपायः

चित्त लीन हुने चार उपाय

Dissolution of Consciousness

आत्मा निर्लेप, शुद्ध र निराकार छ भन्ने बोधद्वारा चित्तलाई शान्त र लीन बनाउने उपदेश।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 64 श्लोक

ज्ञानस्वरूपम्

ज्ञानको वास्तविक स्वरूप

The True Nature of Knowledge

आकाश जस्तै सर्वव्यापी र अनन्त आत्माको पहिचान।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 75 श्लोक

शान्तानुभवः

परम शान्तिको प्रत्यक्ष अनुभव

Direct Experience of Peace

जनकद्वारा आफू नै अनन्त महासागर भएको र संसार तरंग मात्र भएको स्वीकारोक्ति।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 84 श्लोक

बन्धनमोक्षलक्षणम्

बन्धन र मोक्षको परिभाषा

Bondage and Liberation

मनको चाहना र आसक्ति नै बन्धन हो, अनि ती सबैबाट मुक्ति नै परम मोक्ष हो।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 98 श्लोक

निर्वेदवर्णनम्

निर्वेद र उदासीनता

Dispassion and Indifference

द्वन्द्व, कर्म, र संशयहरूको निवृत्ति तथा शान्तिको मार्ग।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 108 श्लोक

वैराग्योपदेशः

वैराग्य र वासनात्याग

Instruction on Dispassion

काम, क्रोध र भोगहरूको निस्सारता बुझेर शान्ति प्राप्त गर्ने प्रेरणा।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 118 श्लोक

प्रारब्धशान्तिः

प्रारब्ध र आत्मशान्ति

Peace Beyond Destiny

सृष्टिको स्वभाव र प्रारब्धलाई बुझेर चिन्तामुक्त हुने कला।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 128 श्लोक

आत्मानुभवस्थितिः

आत्मानुभव र मौन स्थिति

Abiding in the Self

कर्म, संकल्प र ध्यान समेत त्यागेर सहज मौनमा स्थिर हुने जनकको अनुभव।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 137 श्लोक

परमानन्दप्राप्तिः

परमानन्दको स्थिति

Supreme Bliss

आत्मामा स्थित पुरुषका लागि कुनै नियम वा बन्धन बाँकी नरहने घोषणा।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 144 श्लोक

शान्तिबोधः

सहज शान्ति

Effortless Tranquility

प्रकृति र आत्माको भेद बुझेर पूर्ण शान्तिमा विश्राम।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 1520 श्लोक

तत्त्वोपदेशः

तत्त्वज्ञानको उपदेश

Knowledge of Reality

अष्टावक्रद्वारा चैतन्य र आत्मतत्त्वको विस्तृत एवं स्पष्ट रहस्योद्घाटन।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 1611 श्लोक

विशेषोपदेशः

विशेष आत्म-उपदेश

Special Instruction

बाहिरी शास्त्र वा गुरु चर्चा भन्दा आन्तरिक मौन नै सर्वोपरि भएको उद्घोष।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 1720 श्लोक

ज्ञानीस्वभावः

आत्मज्ञानीको स्वभाव

The Nature of the Knower

संसारमा रहेर पनि जलमा कमलको पात जस्तै निर्लिप्त ज्ञानीको जीवन।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 18100 श्लोक

शान्तिशतकम्

शान्ति र जीवनमुक्ति (१०० श्लोक)

Hundred Verses on Peace (The Heart of Gita)

अष्टावक्र गीताको सबैभन्दा गहिरो अध्याय, जसमा जीवनमुक्तको अन्तिम रहस्य खोलिएको छ।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 198 श्लोक

आत्मविश्रामः

आत्म-विश्राम र तृप्ति

Resting in the Self

जनकद्वारा सबै द्वैत मेटिएर केवल आफ्नो विशुद्ध अस्तित्वको अनुभव।

अध्याय पढ्नुहोस्
अध्याय 2014 श्लोक

विदेहमुक्तिः

पूर्ण विदेहमुक्ति

Complete Freedom Beyond Form

न मोक्ष छ, न बन्धन, न साधक, न सिद्ध— केवल एकमात्र ब्रह्म सत्य हो।

अध्याय पढ्नुहोस्

जिज्ञासा तथा बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (FAQ)

अष्टावक्र गीता (Ashtavakra Gita / Astavakra Geeta) र अद्वैत दर्शन सम्बन्धी महत्वपूर्ण जानकारी

अष्टावक्र गीता के हो र यसको महत्व के छ? (What is Ashtavakra Gita?)

अष्टावक्र गीता (Ashtavakra Gita / Astavakra Samhita) अद्वैत वेदान्त दर्शनको एक अद्वितीय एवं सर्वोच्च ग्रन्थ हो। यसमा ज्ञानशिरोमणि महर्षि अष्टावक्र र मिथिलाका राजा जनक बीच विशुद्ध आत्मज्ञान, साक्षी भाव, संसारको मिथ्यात्व र तत्काल मुक्ति सम्बन्धी क्रान्तिकारी संवाद प्रस्तुत गरिएको छ।

अष्टावक्र गीता नेपालीमा कहाँ पढ्न सकिन्छ? (Ashtavakra Gita in Nepali)

यस डिजिटल संस्करणमा तपाईंले अष्टावक्र गीताका सम्पूर्ण २० अध्याय तथा २९८ श्लोकहरू शुद्ध देवनागरी संस्कृत, शब्दार्थ (पदच्छेद), सरल नेपाली भावार्थ, अंग्रेजी अनुवाद र दार्शनिक निष्कर्ष (Takeaways) सहित निःशुल्क अनलाइन पढ्न सक्नुहुन्छ।

अष्टावक्र गीतामा कति अध्याय र श्लोकहरू छन्?

अष्टावक्र गीतामा कुल २० अध्याय र २९८ श्लोकहरू रहेका छन्। यसमा ज्ञानोपदेश, उल्लास, आत्मज्ञानको स्थिरता, लयलक्षण, सर्वस्वरूपता, शान्तिशतकम् लगायतका गहन विषयहरू क्रमबद्ध रूपमा समेटिएका छन्।

अष्टावक्र गीता र श्रीमद्भगवद्गीता बीच के भिन्नता छ?

श्रीमद्भगवद्गीतामा कर्मयोग, भक्तियोग र ध्यानयोगका क्रमिक साधनाहरूको विस्तृत मार्गदर्शन छ भने अष्टावक्र गीता केवल केवलाद्वैत (विशुद्ध ज्ञानमार्ग) मा आधारित छ। यहाँ कुनै कर्मकाण्ड वा लामो साधना नगरी 'तिमी अहिले नै मुक्त छौ' भन्ने प्रत्यक्ष आत्मबोध गराइन्छ।

विषय-सूची (Contents)

📖 आवरण पृष्ठ📜 प्राक्कथन / भूमिका

अध्याय तथा श्लोकहरू:

अध्याय 1: आत्मसाक्षात्कारको उपदेश20 श्लोक
आत्मसाक्षात्कारोपदेशः

राजा जनकका तीन मौलिक प्रश्नहरू (ज्ञान, मुक्ति र वैराग्य) र अष्टावक्रद्वारा साक्षी भावको प्रत्यक्ष उद्घोष।

श्लोकहरू (20):
अध्याय 2: आत्म-विस्मय र आनन्दको उल्लास25 श्लोक
आत्मविस्मयोल्लासः

राजा जनकद्वारा आत्म-साक्षात्कार पश्चात् अद्वितीय चेतनाको अनुभव र विस्मयको प्रकटीकरण।

श्लोकहरू (25):
अध्याय 3: आत्मज्ञानीको परीक्षा14 श्लोक
आत्मज्ञानपरीक्षा

अष्टावक्रद्वारा यदि आत्मबोध भएको छ भने संसारी विषयप्रति आसक्ति किन भनी गरिएको कसी परीक्षण।

श्लोकहरू (14):
अध्याय 4: आत्मज्ञानीको महिमा6 श्लोक
ज्ञानानुकीर्तनम्

सत्यलाई जानेको व्यक्तिको अनुपम स्थिति र सांसारिक सुख-दुःखभन्दा परको स्थितिको प्रशंसा।

श्लोकहरू (6):
अध्याय 5: चित्त लीन हुने चार उपाय4 श्लोक
चित्तलयोपायः

आत्मा निर्लेप, शुद्ध र निराकार छ भन्ने बोधद्वारा चित्तलाई शान्त र लीन बनाउने उपदेश।

श्लोकहरू (4):
अध्याय 6: ज्ञानको वास्तविक स्वरूप4 श्लोक
ज्ञानस्वरूपम्

आकाश जस्तै सर्वव्यापी र अनन्त आत्माको पहिचान।

श्लोकहरू (4):
अध्याय 7: परम शान्तिको प्रत्यक्ष अनुभव5 श्लोक
शान्तानुभवः

जनकद्वारा आफू नै अनन्त महासागर भएको र संसार तरंग मात्र भएको स्वीकारोक्ति।

श्लोकहरू (5):
अध्याय 8: बन्धन र मोक्षको परिभाषा4 श्लोक
बन्धनमोक्षलक्षणम्

मनको चाहना र आसक्ति नै बन्धन हो, अनि ती सबैबाट मुक्ति नै परम मोक्ष हो।

श्लोकहरू (4):
अध्याय 9: निर्वेद र उदासीनता8 श्लोक
निर्वेदवर्णनम्

द्वन्द्व, कर्म, र संशयहरूको निवृत्ति तथा शान्तिको मार्ग।

श्लोकहरू (8):
अध्याय 10: वैराग्य र वासनात्याग8 श्लोक
वैराग्योपदेशः

काम, क्रोध र भोगहरूको निस्सारता बुझेर शान्ति प्राप्त गर्ने प्रेरणा।

श्लोकहरू (8):
अध्याय 11: प्रारब्ध र आत्मशान्ति8 श्लोक
प्रारब्धशान्तिः

सृष्टिको स्वभाव र प्रारब्धलाई बुझेर चिन्तामुक्त हुने कला।

श्लोकहरू (8):
अध्याय 12: आत्मानुभव र मौन स्थिति8 श्लोक
आत्मानुभवस्थितिः

कर्म, संकल्प र ध्यान समेत त्यागेर सहज मौनमा स्थिर हुने जनकको अनुभव।

श्लोकहरू (8):
अध्याय 13: परमानन्दको स्थिति7 श्लोक
परमानन्दप्राप्तिः

आत्मामा स्थित पुरुषका लागि कुनै नियम वा बन्धन बाँकी नरहने घोषणा।

श्लोकहरू (7):
अध्याय 14: सहज शान्ति4 श्लोक
शान्तिबोधः

प्रकृति र आत्माको भेद बुझेर पूर्ण शान्तिमा विश्राम।

श्लोकहरू (4):
अध्याय 15: तत्त्वज्ञानको उपदेश20 श्लोक
तत्त्वोपदेशः

अष्टावक्रद्वारा चैतन्य र आत्मतत्त्वको विस्तृत एवं स्पष्ट रहस्योद्घाटन।

श्लोकहरू (20):
अध्याय 16: विशेष आत्म-उपदेश11 श्लोक
विशेषोपदेशः

बाहिरी शास्त्र वा गुरु चर्चा भन्दा आन्तरिक मौन नै सर्वोपरि भएको उद्घोष।

श्लोकहरू (11):
अध्याय 17: आत्मज्ञानीको स्वभाव20 श्लोक
ज्ञानीस्वभावः

संसारमा रहेर पनि जलमा कमलको पात जस्तै निर्लिप्त ज्ञानीको जीवन।

श्लोकहरू (20):
अध्याय 18: शान्ति र जीवनमुक्ति (१०० श्लोक)100 श्लोक
शान्तिशतकम्

अष्टावक्र गीताको सबैभन्दा गहिरो अध्याय, जसमा जीवनमुक्तको अन्तिम रहस्य खोलिएको छ।

अध्याय 19: आत्म-विश्राम र तृप्ति8 श्लोक
आत्मविश्रामः

जनकद्वारा सबै द्वैत मेटिएर केवल आफ्नो विशुद्ध अस्तित्वको अनुभव।

श्लोकहरू (8):
अध्याय 20: पूर्ण विदेहमुक्ति14 श्लोक
विदेहमुक्तिः

न मोक्ष छ, न बन्धन, न साधक, न सिद्ध— केवल एकमात्र ब्रह्म सत्य हो।

श्लोकहरू (14):