जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 12
अहो अहं नमो मह्यमेकोऽहं देहवानपि। क्वचिन्न गन्ता नागन्ता व्याप्य विश्वमवस्थितः॥ १२ ॥
aho ahaṁ namo mahyam eko'haṁ dehavān api | kvacin na gantā nāgantā vyāpya viśvam avasthitaḥ || 12 ||
नेपाली भावार्थ
अहो! कस्तो आश्चर्य, म आफैँलाई नमस्कार गर्दछु! शरीरमा रहेको जस्तो देखिए तापनि म एक अद्वितीय आत्मा हुँ; म न कतै जान्छु, न कतैबाट आउँछु; किनकि म सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई व्याप्त गरेर सधैं आफ्नै स्वरूपमा स्थित छु!
English Translation
Oh, wonder of wonders! Salutations to myself! Even though I appear to have a body, I am the One non-dual Self. I neither go anywhere nor come from anywhere, for I abide eternally, pervading the entire cosmos!
सार संक्षेप: आउने र जाने केवल शरीर, सास र विचारको धर्म हो। सर्वव्यापी आकाश जस्तै फैलिएको आत्मा कतै आउँदैन र कतै जाँदैन।
१. गतिहीन र सर्वव्यापी चेतना (The Motionless Omnipresent Witness)
हामी सोच्दछौं— "म काठमाडौंबाट पोखरा गएँ," वा "म पृथ्वीबाट स्वर्ग वा परलोक जानेछु।"
तर राजा जनक सोध्नुहुन्छ:
गाडी गुड्छ, तर गाडीभित्रको खाली आकाश गुड्दैन। बादलहरू आकाशमा दौडन्छन्, तर आकाश कतै जाँदैन।
त्यस्तै:
२. 'क्वचिन्न गन्ता नागन्ता' — जन्म र पुनर्जन्मको रहस्य
अद्वैत वेदान्त अनुसार जन्म हुनु भनेको नयाँ आत्मा आउनु होइन, र मृत्यु हुनु भनेको आत्मा जानु होइन।
घैँटो फुट्दा घैँटोभित्रको आकाश कतै जाँदैन, त्यो महा-आकाशसँग पहिले नै एक थियो, केवल माटोको सिमाना भत्किएको मात्र हो।
त्यस्तै, जब देहाभिमानको घैँटो फुट्छ, तब थाहा हुन्छ कि म त कहिल्यै कतै गएकै थिइनँ, म त सधैं सर्वत्र व्याप्त परब्रह्म नै हुँ।
३. साधकका लागि आध्यात्मिक सन्देश
सत्यको खोजीमा कतै जंगल, गुफा वा टाढाको तीर्थ धाउनु पर्दैन। आफू जहाँ छौ, त्यहीँ स्थिर भएर हेर— तिमी पहिलेदेखि नै सबै ठाउँमा उपस्थित छौ।
आउने र जाने भ्रम समाप्त भएपछि उत्पन्न हुने शान्ति नै साँचो मोक्ष हो।