अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 2
आत्माज्ञानादहो प्रीतिर्विषयभ्रमगोचरे। शुक्तेरज्ञानतो लोभो यथा रजतविभ्रमे॥ २ ॥
ātmājñānād aho prītir viṣayabhramagocare | śukter ajñānato lobho yathā rajatavibhrame || 2 ||
नेपाली भावार्थ
अहो! आफ्नो वास्तविक आत्मालाई नचिनेका कारण नै मानिसहरू सांसारिक विषय-भोगहरूको भ्रामक खेलमा आसक्त हुन्छन्— जसरी सिपीलाई नचिनेर त्यहाँ चाँदी छ भन्ने भ्रम पर्दा मानिसमा लोभ जाग्दछ!
English Translation
Alas! It is only through ignorance of one's true Self that attachment arises for illusory sense objects, just as greed is born when an oyster shell is mistaken for silver!
सार संक्षेप: संसारका वस्तुहरूमा कुनै वास्तविक सुख छैन; आत्माको अज्ञानका कारण हामी सिपीलाई चाँदी ठानेझैं संसारमा सुख खोज्दै लोभमा फस्छौं।
१. भ्रम नै लोभको जननी हो (Delusion Precedes Greed)
अष्टावक्र यहाँ मनोविज्ञान र अध्यात्मको गहिरो रहस्य खोल्नुहुन्छ:
कुनै पनि वस्तुप्रति हाम्रो मनमा किन आकर्षण जाग्छ?
के त्यो वस्तु साँच्चै सुन्दर वा आनन्ददायक भएर हो?
समुद्रको बालुवामा टल्किएको सिपी आफैँमा केवल एउटा हड्डीको टुक्रा हो।
तर जबसम्म मानिसले त्यसलाई 'चाँदी' ठान्छ, तबसम्म उसको मुटुको धड्कन बढ्छ, हात काम्छ र त्यसलाई टिप्न ऊ मरिहत्ते गर्छ।
जब नजिक गएर हेर्छ— "धत्! यो त सिपी पो रहेछ!"
त्यस क्षण लोभ कहाँ गयो?
के उसले लोभ त्याग्न कुनै तपस्या गर्नुपर्यो? परेन! ज्ञान हुनासाथ लोभ स्वतः खरानी भयो।
२. सांसारिक सुखको यथार्थ
संसारका रूप, रस, गन्ध, स्पर्श र शब्दहरू पनि सिपीमा देखिएको चाँदी जस्तै हुन्:
किनकि तिर्खा अनन्त छ, र सांसारिक वस्तुहरू सीमित छन्।
३. आत्मज्ञानीको निर्लोभता
जब मानिसले आफूभित्रको अनन्त सच्चिदानन्द आत्मालाई चिन्न थाल्छ, तब बाहिरका सबै चम्किला वस्तुहरू सिपीको खोल जस्तै मूल्यहीन लाग्न थाल्छन्। त्यसपछि लोभको अन्त्य गर्न कुनै जबरजस्ती त्याग गर्नु पर्दैन; ज्ञानकै प्रकाशमा लोभ स्वतः बिलाउँछ।