१. अष्टावक्र गीताको सबैभन्दा साहसी र क्रान्तिकारी गर्जना

यो श्लोक अष्टावक्र गीताको मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्व अध्यात्म साहित्यकै सबैभन्दा साहसी र क्रान्तिकारी उद्घोषहरूमध्ये एक हो।
अष्टावक्र यहाँ भन्नुहुन्छ:

"हरो यद्युपदेष्टा ते हरिः कमलजोऽपि वा..."

हिन्दू सनातन परम्परामा त्रिदेव—ब्रह्मा, विष्णु र महेशलाई सर्वोच्च मानिन्छ। तर अष्टावक्र कुनै अन्धविश्वास वा परम्पराको अगाडि झुक्नुहुन्न। उहाँ भन्नुहुन्छ:
"जनक! यदि साक्षात् शिवजी आएर तिमीलाई मन्त्र दिऊन्, विष्णुजीले गीता सुनाऊन् वा ब्रह्माजीले वेद पढाऊन्—तैपनि तिमी मुक्त हुन सक्दैनौ, जबसम्म तिमी आफैं सबै कुरा बिर्सन तयार हुँदैनौ!"

किन?
किनभने मुक्ति बाहिरबाट दिइने कुनै उपहार वा वरदान होइन!
कुनै भगवान् वा गुरुले तिम्रो गोजीमा मुक्ति हालिदिन सक्दैनन्।

२. गुरु औंला हुन्, चन्द्रमा तिमी आफैं हौ

एउटा पुरानो भनाइ छ:

• जब औंलाले आकाशको चन्द्रमा देखाउँछ, तब मूर्ख मान्छे औंलालाई हेरेर बसिरहन्छ।
• तर बुद्धिमान् मान्छे औंलाको इशारा बुझेर चन्द्रमालाई हेर्दछ।

गुरुको काम केवल इशारा गर्नु हो। गुरुले शास्त्र बताउनुहुन्छ, शब्द दिनुहुन्छ।
तर यदि तिमीले ती शब्द, मन्त्र र शास्त्रलाई नै मनमा भारी बनाएर बोकिरह्यौ भने, तिमी फेरि बन्धनमै पर्छौ।
सत्यको साक्षात्कार गर्नका लागि ती सबै शब्दहरूलाई पनि विस्मरण गरेर 'मौन' मा डुब्नुपर्छ।

३. 'सर्वविस्मरण' को परम रहस्य

यस अध्यायको पहिलो श्लोक (१६.१) र अन्तिम श्लोक (१६.११) दुवैको अन्त्य एउटै वाक्यांशबाट भएको छ:

'तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणादृते'

यो अष्टावक्रको अन्तिम निष्कर्ष हो:

• ज्ञान भनेको नयाँ कुरा थप्नु होइन, फोहोर पन्छाउनु हो।
• आत्मज्ञान कुनै उपलब्धि होइन, अहङ्कारको विसर्जन हो।
• जब तिमी सबै थोक बिर्सिन्छौ—आफ्नो नाम, जात, रूप, ज्ञान, पुण्य, पाप र शास्त्र—तब जे बाँकी रहन्छ, त्यो नै तिम्रो नित्य, शुद्ध, बुद्ध, मुक्त आत्मा हो!

मनन सूत्र:
"गुरुले बाटो देखाउँछन्, तर हिँड्नु आफैं पर्छ; जब जान्नेवाला नै मौनमा विलीन हुन्छ, तब केवल परमात्मा बाँकी रहन्छ।"