अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 7
विश्वं स्फुरति यत्रेदं तरङ्गा इव सागरे। तत्त्वमेव न सन्देहश्चिन्मूर्ते विज्वरो भव॥ ७ ॥
viśvaṁ sphurati yatredaṁ taraṅgā iva sāgare | tat tvam eva na sandehaś cin-mūrte vijvaro bhava || 7 ||
नेपाली भावार्थ
जुन अनन्त चैतन्य महासागरभित्र यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड छालहरू जस्तै स्वभावैले उठ्छ र फेरि विलीन हुन्छ; त्यो महासागर अरू कोही होइन, साक्षात् तिमी नै हौ— यसमा रत्तिभर पनि शङ्का छैन! त्यसैले हे चिन्मय स्वरूप! तिमी आफ्ना सबै मानसिक सन्ताप र चिन्तारूपी ज्वरबाट अहिले यसै क्षण मुक्त होऊ!
English Translation
That wherein this entire universe flashes like waves upon the ocean—That indeed are you, beyond all doubt! O embodiment of Consciousness, be free from the burning fever of mental anguish!
सार संक्षेप: तपाईं कुनै सानो छाल होइन, तपाईं त त्यो विशाल महासागर हुनुहुन्छ जसमा सम्पूर्ण संसारका छालहरू उठ्छन् र बिलाउँछन्। जब तपाईं आफूलाई महासागर जान्नुहुन्छ, तब जीवनका सबै चिन्ता र संतापहरू हराउँछन्।
१. महासागर र छालको अमर रूपक
अद्वैत वेदान्तमा महासागर र छालको दृष्टान्त सबैभन्दा शक्तिशाली मानिन्छ:
अष्टावक्र जनकलाई भन्नुहुन्छ:
२. 'तत्त्वमेव न सन्देहः' — छांदोग्योपनिषद्को प्रतिध्वनि
'तत्त्वमसि' (तत् त्वम् असि — त्यो ब्रह्म तिमी नै हौ) वेदान्तको महावाक्य हो।
अष्टावक्र यहाँ घोषणा गर्नुहुन्छ:
"तत्त्वमेव न सन्देहः" — यसमा कुनै दोस्रो मत छैन, कुनै शङ्का छैन।
तिमीले परमात्मालाई कतै टाढा खोज्नु पर्दैन; तिम्रो आफ्नै आत्मा नै परमात्मा हो।
३. 'विज्वरो भव' — मानसिक ज्वरको अन्त्य
ज्वर (Fever) ले शरीरलाई तताउँछ र दुर्बल बनाउँछ।
तर मानसिक ज्वर के हो?
यो मानसिक ज्वरले मानिसलाई जीवनभर जलाइरहन्छ।
अष्टावक्र सम्झाउनुहुन्छ:
"जब तिमी नै सम्पूर्ण ब्रह्माण्डका स्वामी र महासागर हौ भने तिमी किन सानो कुरामा चिन्ता गरेर ज्वरो पाल्छौ? विज्वरो भव! शान्त होऊ र आफ्नो स्वरूपमा विश्राम गर!"