१. एकाग्रता र विक्षेपको द्वन्द्वबाट मुक्ति

योगशास्त्रमा मनको चञ्चलतालाई 'विक्षेप' र त्यसलाई रोक्ने अभ्यासलाई 'एकाग्रता' वा समाधि भनिन्छ। साधक वर्षौंसम्म मनलाई एकाग्र बनाउने प्रयासमा युद्ध लड्छ।
तर जनक भन्नुहुन्छ:

• मन आफैंमा एक काल्पनिक संवेग हो।
• मन कहिले चञ्चल हुन्छ, कहिले शान्त हुन्छ; तर ती दुवै अवस्थालाई जान्ने साक्षी कहिल्यै चञ्चल हुँदैन।
• जो सधैं निष्क्रिय (effortless and actionless) छ, उसले किन एकाग्रताको कसरत गर्ने?
• जब तपाईं साक्षी हुनुहुन्छ भने मन भड्किए पनि तपाईं भड्किनुहुन्न, र मन स्थिर भए पनि तपाईंमा केही थपिँदैन।

२. हर्ष र विषादको चक्रव्यूह

• संसारमा मानिस अनुकूल परिस्थितिमा हर्षित हुन्छ र प्रतिकूल परिस्थितिमा विषादग्रस्त हुन्छ।
• तर जनक भन्नुहुन्छ: हर्ष र विषाद त मौसमका घाम र पानी जस्ता हुन्।
• आत्मा न घामले तात्छ, न पानीले भिज्छ।
• जब हर्ष र विषाद दुवैको भ्रम मेटिन्छ, तब सहज र अगाध 'प्रशान्ति' प्राप्त हुन्छ।

३. 'सर्वदा निष्क्रियस्य मे'

• आत्मा कहिल्यै कुनै कार्य गर्दैन, न त त्यसमा कुनै गति हुन्छ।
• जसरी सिनेमाको पर्दा चलचित्रका नायकको दौडधुपले कहिल्यै दौडँदैन, त्यसरी नै मन र प्रकृतिका सबै हलचलहरू साक्षीमा प्रतिविम्बित मात्र हुन्छन्।

मनन सूत्र:
"मनका सबै तरङ्ग— हर्ष-शोक, एकाग्रता-विक्षेप— आउँछन् र जान्छन्; म ती सबैको अचल र निष्क्रिय साक्षी आकाश हुँ।"