जनक उवाच
महाराजा जनक
श्लोक 8
क्व प्रमाता प्रमाणं वा क्व प्रमेयं क्व च प्रमा। क्व किञ्चित्क्व न किञ्चिद्वा सर्वदा विमलस्य मे॥ ८॥
kva pramātā pramāṇaṃ vā kva prameyaṃ kva ca pramā | kva kiñcit kva na kiñcid vā sarvadā vimalasya me || 8 ||
नेपाली भावार्थ
राजा जनक भन्नुहुन्छ: सधैं निष्कलङ्क र सर्वथा निर्मल (विमल) मेरो आत्मस्वरूपमा— कहाँ छ ज्ञाता (प्रमाता), कहाँ छ ज्ञानको साधन (प्रमाण), कहाँ छ जान्ने विषय (प्रमेय) र कहाँ छ यथार्थ ज्ञान (प्रमा)? कहाँ छ 'केही हुनु' र कहाँ नै वा छ 'केही नहुनु'?
English Translation
King Janaka said: For me who am eternally immaculate and stainless (vimala)—where is the knower (pramata), where is the means of knowledge (pramana), where is the known object (prameya), and where is valid knowledge (prama)? Where is something, and where indeed is nothing?
सार संक्षेप: ज्ञानको संसारमा चारवटा खम्बा हुन्छन्: प्रमाता, प्रमाण, प्रमेय र प्रमा। तर विशुद्ध आत्मतत्त्वमा ज्ञाता र ज्ञेय दुवै विलीन हुन्छन्। त्यहाँ न त कुनै 'केही' छ, न त 'शून्यता' नै; केवल विशुद्ध ज्योतिर्मय आत्मा मात्र विद्यमान छ।
१. ज्ञान-मीमांसा (Epistemology) को चरम अतिक्रमण
भारतीय दर्शनमा (विशेष गरी न्याय र वेदान्तमा) ज्ञान प्राप्तिका चार अंग मानिन्छन् जसलाई 'प्रमा-चतुष्टय' भनिन्छ:
जनक भन्नुहुन्छ: यी चारै कुरा बुद्धि र मनका खेल हुन्।
२. 'किञ्चित्' (हुनु) र 'न किञ्चित्' (नहुनु) को पार
३. 'सर्वदा विमलस्य मे'— सधैं निष्कलङ्क