जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 17
बोधमात्रोऽहमज्ञानादुपाधिः कल्पितो मया। एवं विमृशतो नित्यं निर्विकल्पे स्थितिर्मम॥ १७ ॥
bodhamātro'ham ajñānād upādhiḥ kalpito mayā | evaṁ vimṛśato nityaṁ nirvikalpe sthitir mama || 17 ||
नेपाली भावार्थ
म केवल विशुद्ध चेतना (बोधस्वरूप) मात्र हुँ! अज्ञानका कारण मैले आफैँमाथि शरीर, मन र इन्द्रिय रूपी उपाधिहरूको व्यर्थै कल्पना गरेको रहेछु। यस प्रकारको नित्य सत्यलाई विचार गर्दागर्दै म अहिले सम्पूर्ण विचार र विकल्पहरूबाट मुक्त निर्विकल्प स्थितिमा दृढ भई बसेको छु!
English Translation
I am pure Awareness alone! It was through ignorance that limiting adjuncts (body, mind, and identity) were imagined by me upon myself. Contemplating thus continuously, I abide established in the unshakeable, thought-free state of non-duality!
सार संक्षेप: हामीले आफूलाई नाम, जात, पेशा र शरीरको उपाधिमा बाँधेका छौं। जब यो बोध हुन्छ कि म केवल 'बोधमात्र' (शुद्ध चेतना) हुँ, तब मन निर्विकल्प शान्तिमा विश्राम गर्दछ।
१. 'उपाधि' के हो? (What is an Upadhi?)
वेदान्तमा उपाधि भन्नाले त्यस्तो वस्तुलाई बुझाउँछ, जसले आफ्नो सम्पर्कमा आउने अर्को वस्तुको स्वरूप बिगारेको जस्तो भान पार्छ, तर वास्तवमा बिगार्दैन।
एउटा शुद्ध, पारदर्शी स्फटिक (crystal) को नजिक रातो गुलाबको फूल राख्यो भने स्फटिक रातो देखिन्छ।
अज्ञानी मानिस भन्छ— "स्फटिक रातो भयो!"
तर ज्ञानीले फूललाई अलिकति पर सारिदिनासाथ स्फटिक जस्ताको तस्तै कञ्चन देखिन्छ।
त्यहाँ रातोपन स्फटिकको गुण थिएन, केवल फूलको उपाधि थियो।
त्यस्तै:
यी सबै उपाधिहरू अज्ञानवश हामी आफैँले कल्पना गरेका हुन्!
२. 'निर्विकल्पे स्थितिर्मम' — विचारशून्य सहज समाधि (The Sahaja Samadhi)
जनक कुनै आँखा चिम्लेर जबरजस्ती सास रोक्ने हठयोगको कुरा गरिरहनुभएको छैन।
उहाँ भन्नुहुन्छ:
यो अवस्था कुनै नयाँ ठाउँमा पुग्नु होइन; यो त आफ्नै वास्तविक घरमा फर्किनु हो, जहाँ कुनै संशय, कुनै डर र कुनै विकल्प बाँकी रहँदैन।