जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 1
कायकृत्यासहः पूर्वं ततो वाग्विस्तरासहः। अथ चिन्तासहस्तस्मादेवमेवाहमास्थितः॥ १ ॥
kāyakṛtyāsahaḥ pūrvaṁ tato vāgvistarāsahaḥ | atha cintāsahas tasmād evam evāham āsthitaḥ || 1 ||
नेपाली भावार्थ
हे गुरुदेव! सर्वप्रथम म शारीरिक कर्महरूको भारीबाट उपराम भएँ; त्यसपछि धेरै बोल्ने र बहस गर्ने वाणीको विस्तार पनि शान्त भयो; अनि अन्ततः मनका विचार र चिन्ताहरू समेत स्वतः शान्त भए। त्यसकारण अब म बाहिरी कर्म, वाणी र विचारभन्दा पर यसै सहज मौन आत्मस्वरूपमा स्थिर भएको छु।
English Translation
First, I became quieted from physical bodily actions; then I ceased from elaborate speech; and at last, even mental contemplation and worry subsided. Therefore, thus indeed do I abide, firmly established in the Self.
सार संक्षेप: अध्यात्मको यात्रा तीन तहमा घट्छ: पहिले शरीरको अनावश्यक दौडधुप शान्त हुन्छ, त्यसपछि मुखको बोली रोकिन्छ, र अन्तमा मनका विचारहरू शून्य हुन्छन्। यही त्रिविध मौन नै सच्चा आत्मस्थिति हो।
१. बाह्रौं अध्यायको परिवेश: जनकको आत्मानुभव
एघारौं अध्यायमा सद्गुरु अष्टावक्रको दिव्य उपदेश श्रवण गरेपछि बाह्रौं अध्यायमा राजा जनक आफ्नो प्रत्यक्ष आत्मानुभव (Direct Spiritual Experience) सुनाउनुहुन्छ।
यो अध्याय राजा जनकको आत्म-विश्रामको घोषणा हो। यस अध्यायको प्रत्येक श्लोकमा जनक एउटै अमर सूत्र दोहोर्याउनुहुन्छ:
२. मौनका तीन चरणहरू (The Three Levels of Silence)
जनक आफ्नो चेतनाको रूपान्तरणलाई तीन क्रमिक पाइलामा वर्णन गर्नुहुन्छ:
३. 'एवमेवाहमास्थितः' — विशुद्ध विश्राम
जब कर्म रोकियो, वाणी रोकियो र विचार पनि रोकियो— तब के बाँकी रह्यो?
के शून्य भयो? होइन!
त्यहाँ 'म' (साक्षी चैतन्य) बाँकी रह्यो, जो न कहिल्यै बोल्छ, न चल्छ, तर सधैँ विद्यमान रहन्छ। जनक भन्नुहुन्छ: म अब त्यही सनातन केन्द्रमा स्थिर छु।