जनक उवाच
महाराजा जनक
श्लोक 13
क्वोपदेशः क्व वा शास्त्रं क्व शिष्यः क्व च वा गुरुः। क्व चास्ति पुरुषार्थो वा निरुपाधेः शिवस्य मे॥ १३॥
kvopadeśaḥ kva vā śāstraṃ kva śiṣyaḥ kva ca vā guruḥ | kva cāsti puruṣārtho vā nirupādheḥ śivasya me || 13 ||
नेपाली भावार्थ
राजा जनक भन्नुहुन्छ: सबै उपाधि र सीमाहरूबाट सर्वथा मुक्त (निरुपाधि) तथा परमकल्याणकारी (शिव) मेरो आत्मस्वरूपमा— कहाँ छ उपदेश र कहाँ छ शास्त्र? कहाँ छ शिष्य र कहाँ छ गुरु? र चार पुरुषार्थहरू (धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष) नै वा कहाँ छन्?
English Translation
King Janaka said: For me who am devoid of all limiting adjuncts (nirupadhi) and who am the auspicious Supreme Reality (Shiva)—where is spiritual teaching, and where is scripture? Where is the disciple, and where indeed is the master? And where are the four goals of human life (purusharthas)?
सार संक्षेप: अष्टावक्र गीताको यो सर्वोच्च कृतज्ञता र आत्मसाक्षात्कारको उद्घोष हो। अष्टावक्रको अगाडि उभिएर जनक भन्नुहुन्छ कि अद्वैतको परम सत्यमा न गुरु छ न शिष्य, न शास्त्र छ न उपदेश। सबै सीमाहरू हटेपछि केवल कल्याणमय 'शिव' (आत्मा) मात्र प्रकाशमान छ।
१. गुरु-शिष्य परम्पराको सर्वोच्च विश्रान्ति
अष्टावक्र गीताको प्रारम्भ भएको थियो जनकको जिज्ञासाबाट:
तर २०औं अध्यायको १३औं श्लोकमा जनक त्यही गुरुको चरणमा बसेर अद्वैतको यस्तो सिंहनाद गर्नुहुन्छ:
२. चार पुरुषार्थको अतिक्रमण
मानव जीवनको आधार चार पुरुषार्थ मानिन्छन्:
जनक भन्नुहुन्छ: यी चारै पुरुषार्थ सीमित मानवको लागि थिए।
३. 'निरुपाधेः शिवस्य मे'