जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 23
मय्यनन्तमहाम्भोधावाश्चर्यं जीववीचयः। उद्यन्ति घ्नन्ति खेलन्ति प्रविशन्ति स्वभावतः॥ २३ ॥
mayy anantamahāmbhodhāv āścaryaṁ jīvavīcayaḥ | udyanti ghnanti khelanti praviśanti svabhāvataḥ || 23 ||
नेपाली भावार्थ
अहो! कस्तो आश्चर्य, म अनन्त महासागर-स्वरूप चैतन्यमा जीव (प्राणीहरू) रूपी छालहरू आफ्नै स्वभावले उठ्दछन्, एकअर्कासँग जुध्छन् र संघर्ष गर्छन्, खेल्छन् अनि फेरि अन्त्यमा स्वभावैले मभित्रै विलीन हुन्छन्!
English Translation
Oh, what a profound wonder! In me, the boundless ocean of Consciousness, the waves of individual beings naturally rise up, collide with one another, play for a while, and then spontaneously dissolve back into me!
सार संक्षेप: हाम्रो जन्म, जीवनको संघर्ष, खेल र मृत्यु— यी सबै महासागरमा छाल उठ्ने र बिलाउने जस्तै प्राकृतिक लीला हुन्। कुनै छाल छुट्टै मर्दैन, किनकि ऊ सधैं पानी नै थियो।
१. 'जीव-वीचयः' — जीवनको लीला-दृष्टि (Life as Divine Play)
राजा जनक यहाँ सम्पूर्ण जीवन, सृष्टि र ब्रह्माण्डलाई एउटा अद्भुत नाटक र खेलको रूपमा हेर्नुहुन्छ:
जनक प्रश्न गर्नुहुन्छ:
छाल पानीभन्दा भिन्न थिएन। न पानी जन्म्यो, न पानी मर्यो। केवल रूप बदलियो, जल जस्ताको तस्तै रह्यो।
२. मृत्युको अन्तिम समाधान
मानिस मृत्युदेखि किन डराउँछ? किनकि उसलाई लाग्छ— म एउटा छुट्टै 'छाल' हुँ र म मेटिन लागेको छु।
तर जब छालले थाहा पाउँछ— "अरे! म त छाल होइन, म त स्वयं महासागर नै हुँ!"
तब के ऊ मर्न डराउँछ?
छाल मेटिनु भनेको त महासागरसँग पुनः एक हुनु हो!
३. साधकको जीवनमा शान्ति
जब हामी संसारका घटना, मानिसहरू र उतारचढावलाई महासागरका छालको रूपमा हेर्न थाल्छौं: