अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 7
अलमर्थेन कामेन सुकृतेनापि कर्मणा। एभ्यः संसारकान्तारे न विश्रान्तमभून्मनः॥ ७ ॥
alam arthena kāmena sukṛtenāpi karmaṇā | ebhyaḥ saṁsārakāntāre na viśrāntam abhūn manaḥ || 7 ||
नेपाली भावार्थ
अब पुग्यो! धन-सम्पत्तिको दौडधुप, काम-वासनाको तिर्खा, र पुण्य कमाउने धार्मिक कर्मकाण्डहरूलाई अब बन्द गरिदेऊ! यी कुनै पनि कुराहरूबाट यस डरलाग्दो संसार रूपी जङ्गलमा तिम्रो मनले आजसम्म कहिल्यै पनि वास्तविक विश्राम पाउन सकेको छैन!
English Translation
Enough of wealth, enough of lust, and enough even of meritorious religious rituals! In this dense wilderness of worldly existence, the mind has never found true rest or peace from any of these!
सार संक्षेप: न धनले मनलाई शान्ति दियो, न भोगले तृप्ति दियो, न त पुण्यका कर्मकाण्डले विश्राम दियो। जब यो स्पष्ट हुन्छ, तब मानिस बाहिरी दौड रोकेर आफ्नो भित्री स्वरूपमा सदाका लागि विश्राम लिन्छ।
१. 'अलम्' — अध्यात्मको शक्तिशाली उद्घोष (Enough is Enough!)
संस्कृत भाषामा 'अलम्' शब्दको अर्थ हुन्छ: "अब पुग्यो! अब धेरै भयो! अब बन्द गर!"
यो कुनै निराशा होइन; यो त जीवनको गहिरो अनुभवबाट निस्किएको परिपक्व उद्घोष हो।
अष्टावक्र यहाँ तीनवटै कुरामा पूर्णविराम लगाउन भन्नुहुन्छ:
२. 'संसार-कान्तारे' — घना जङ्गलमा भौंतारिएको मन
अष्टावक्र संसारलाई 'कान्तार' (Dense Wilderness / घोर जङ्गल) सँग तुलना गर्नुहुन्छ।
जङ्गलमा हराएको मानिस एउटा बाटोबाट अर्को बाटोमा दौडिन्छ:
तर जङ्गलमा जति दौडिए पनि ऊ थकित र घाइते मात्र हुन्छ; जङ्गलबाट बाहिर निस्कन सक्दैन।
जङ्गलबाट बाहिर निस्कने एउटै उपाय छ: दौडिन छाडेर स्थिर हुनु र आफ्नो भित्री आकाश हेर्नु!
३. दैनिक जीवनमा विश्राम
आजै मनलाई भन्नुहोस्: "अलम्! अब धेरै दौडिएँ।"