अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 4
तृष्णामात्रात्मको बन्धस्तन्नाशो मोक्ष उच्यते। भवासंसक्तिमात्रेण प्राप्तितुष्टिर्मुहुर्मुहुः॥ ४ ॥
tṛṣṇāmātrātmako bandhas tannāśo mokṣa ucyate | bhavāsaṁsaktimātreṇa prāptituṣṭir muhur muhuḥ || 4 ||
नेपाली भावार्थ
केवल तृष्णा (पाउने तिर्खा) नै बन्धन हो, र त्यस तृष्णाको समूल अन्त्य हुनु नै वास्तविक मोक्ष कहलिन्छ। संसारप्रतिको झूटो आसक्ति हट्नासाथ मनुष्यले क्षणेक्षणे आफ्नै स्वरूपको प्राप्ति र परमानन्दको सन्तुष्टि निरन्तर अनुभव गर्दछ!
English Translation
Bondage consists solely of craving; the destruction of that craving is called liberation. Merely through non-attachment to worldly existence, one continuously experiences the profound joy and contentment of Self-attainment at every moment!
सार संक्षेप: बन्धनको एक मात्र नाम 'तृष्णा' हो र मुक्तिको एक मात्र नाम 'तृष्णा-मुक्ति' हो; जब बाहिरी आशा छुट्छ, तब भित्री आनन्द निरन्तर झरनाझैँ बग्न थाल्छ।
१. सूत्र रूपमा बन्धन र मोक्ष
अष्टावक्र यहाँ वेदान्तका सबैभन्दा ठूला ग्रन्थहरूलाई एउटै सूत्रमा बदलिदिनुहुन्छ:
यदि कसैले सोध्यो— "म कसरी बाँधिएको छु?"
उत्तर: "तिमीले केही चाहिरहेका छौ।"
यदि सोध्यो— "म कसरी मुक्त हुने?"
उत्तर: "त्यो चाहनालाई बिसाइदेऊ।"
यसमा कुनै मन्त्र, कुनै जटिल पूजा वा कुनै कठिन व्यायामको आवश्यकता छैन। यो सीधा मनोवैज्ञानिक र आत्मिक जागृति हो।
२. 'प्राप्तितुष्टिर्मुहुर्मुहुः' — निरन्तर परमानन्दको झरना
संसारी मानिसको सुख कस्तो हुन्छ?
तर जब संसारप्रतिको आसक्ति टुट्छ:
मनुष्य 'प्राप्तितुष्टिर्मुहुर्मुहुः' को अवस्थामा पुग्छ:
३. दैनिक जीवनमा सन्तुष्टिको साधना
अहिले, यही क्षण आफैलाई सोध्नुहोस्: