अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 10
देहस्तिष्ठतु कल्पान्तं गच्छत्वद्यैव वा पुनः। क्व वृद्धिः क्व च वा हानिस्तव चिन्मात्ररूपिणः॥ १० ॥
dehas tiṣṭhatu kalpāntaṁ gacchatv adyaiva vā punaḥ | kva vṛddhiḥ kva ca vā hānis tava cin-mātra-rūpiṇaḥ || 10 ||
नेपाली भावार्थ
यो शरीर चाहे कल्पको अन्त्य (प्रलय) सम्म बाँचिरहोस्, वा आज अहिले यसै क्षण नष्ट भएर जाओस्; तिम्रो जस्तो विशुद्ध चैतन्य स्वरूप आत्माको लागि न त कुनै लाभ (वृद्धि) हुन्छ, न त कुनै नोक्सानी (हानि) नै! त्यसो भए शरीरको आयुका लागि किन चिन्ता गर्छौ?
English Translation
Let this body endure until the end of the cosmic age, or let it perish this very day—what is the gain or what is the loss to you, who are pure Consciousness alone?
सार संक्षेप: शरीर हजारौं वर्ष बाँचे पनि आत्मामा केही थपिँदैन, र शरीर आजै मरे पनि आत्माबाट केही घट्दैन। जो शुद्ध चेतना हो, उसको लागि आयु लामो हुनु वा छोटो हुनुको कुनै अर्थ छैन।
१. आयु र अमरताको भेद
मानिसहरू सधैँ लामो आयुको कामना गर्छन्:
योगीजनहरू पनि अनेक प्राणायाम र औषधि खाएर शरीरलाई वर्षौंसम्म टिकाउने प्रयास गर्छन्।
तर महर्षि अष्टावक्र एउटा चकित पार्ने प्रश्न सोध्नुहुन्छ:
उत्तर हो: केही पनि होइन!
२. बादल र नीलो आकाशको दृष्टान्त
त्यसैगरी:
तपाईंको यो शरीर केवल चेतनाको आकाशमा देखा परेको एउटा बादल हो।
यो १०० वर्ष टिकोस् वा आजै बिलाओस्— 'चिन्मात्ररूपिणः' (विशुद्ध चैतन्य तपाईं) जहिले पनि पूर्ण र अखण्ड रहनुहुन्छ।
३. मृत्युको अन्तिम भयबाट मुक्ति
जब साधकलाई यो बोध हुन्छ कि शरीरको आयुसँग उसको वास्तविक अस्तित्वको कुनै सम्बन्ध छैन: