अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 69
महदादि जगद्द्वैतं नाममात्रविजृम्भितम्। विहाय शुद्धबोधस्य किं कृत्यमवशिष्यते॥ ६९॥
mahadādi jagaddvaitaṃ nāmamātravijṛmbhitam | vihāya śuddhabodhasya kiṃ kṛtyamavaśiṣyate || 69 ||
नेपाली भावार्थ
महत्तत्त्व (बुद्धि), अहङ्कार र पञ्चतत्व आदिबाट बनेको यो सम्पूर्ण द्वैत संसार केवल नाम र शब्दको मात्र विस्तार हो भन्ने जानेर यसलाई त्यागेपछि, त्यो विशुद्ध बोधस्वरूप ज्ञानी पुरुषका लागि संसारमा गर्नुपर्ने के कर्तव्य बाँकी रहन्छ र? (उसको कुनै कर्तव्य बाँकी रहँदैन)।
English Translation
Having renounced this dualistic universe—which, from cosmic intellect down to elements, is expanded merely as empty names—what duty can possibly remain for one who has realized himself as pure Consciousness?
सार संक्षेप: संसारका सबै वस्तुहरू केवल नाम र शब्दका खेल हुन्। माटोका भाँडालाई घैंटो, सुराही वा कचौरा भने जस्तै नाम मात्र फरक छ, सत्य त केवल माटो हो। जब यो बुझिन्छ, तब शुद्ध आत्माका लागि कुनै काम वा कर्तव्य बाँकी रहँदैन।
१. 'नाममात्रविजृम्भितम्' — छान्दोग्य उपनिषद्को गूँज
यो श्लोक छान्दोग्य उपनिषद्को प्रसिद्ध महावाक्यसँग मेल खान्छ: "वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम्"।
२. शुद्धबोधका लागि कुनै कर्तव्य बाँकी छैन
अष्टावक्र सोध्नुहुन्छ: 'किं कृत्यमवशिष्यते'?
३. दैनिक जीवनमा नाम-रूपबाट मुक्ति