१. 'निर्व्याजार्जवभूतस्य' — निष्कपट सरलताको पराकाष्ठा

संस्कृतमा 'व्याज' को अर्थ बहाना वा कपट हो, र 'आर्जव' को अर्थ सरलता वा निष्कपटता हो:

• संसारी मानिसको जीवन बहाना र कपटले भरिएको हुन्छ।
• तर सिद्ध योगी 'निर्व्याज-आर्जव-भूतः' हुन्छ— उसको नसा-नसामा केवल निष्कपट सरलता र सत्यता मात्र बग्छ।
• उसले केही लुकाउनु पर्दैन, न केही देखाउनु पर्छ।

२. 'चरितार्थस्य' — जीवनको पूर्णता

मानव जीवनको परम लक्ष्य (अर्थ) के हो? आत्मसाक्षात्कार।

• जसले त्यो प्राप्त गर्‍यो, ऊ 'चरितार्थ' (कृतकृत्य) भयो।
• अब उसको लागि:
  • क्व स्वाच्छन्द्यम्: ऊ कुनै उद्दण्ड मनपरी गर्दैन, किनकि उसमा वासना नै छैन।
  • क्व संकोचः: ऊ अरूले के भन्लान् भनेर संकोच मान्दैन, किनकि ऊ लोकलाजको दास होइन।
  • क्व तत्त्वविनिश्चयः: उसलाई अब दार्शनिक तर्क गरेर सत्य प्रमाणित गर्नु पर्दैन, किनकि ऊ स्वयं सत्य भइसकेको छ।

३. साधकका लागि मनन

• जीवनमा कपट, बहानाबाजी र बनावटी व्यवहार त्याग्नुहोस्।
• सरलता नै सबैभन्दा ठूलो साधना हो।
• जब तपाईं भित्रबाट निष्कपट हुनुहुन्छ, तब तपाईं जीवनको वास्तविक लक्ष्य (चरितार्थ) तिर पुग्नुहुन्छ।

मनन सूत्र:
"मेरो कुनै कपट छैन, कुनै संकोच छैन; म त जीवनको परम लक्ष्य प्राप्त गरेर आफ्नै सरल, निष्कपट आत्मस्वरूपमा विश्राम गरिरहेको छु।"