जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 6
कर्मानुष्ठानमज्ञानाद्यथैवोपरमस्तथा। बुद्ध्वा सम्यगिदं तत्त्वमेवमेवाहमास्थितः॥ ६ ॥
karmānuṣṭhānam ajñānād yathaivoparamas tathā | buddhvā samyag idaṁ tattvam evam evāham āsthitaḥ || 6 ||
नेपाली भावार्थ
जसरी अहङ्कारपूर्वक कर्म गर्नु अज्ञानका कारण हुन्छ, त्यसैगरी 'मैले सबै कर्म त्यागेँ' भनेर जबरजस्ती निष्क्रिय बस्नु पनि अज्ञान नै हो— यस परम सत्यलाई पूर्ण रूपमा बुझेर म न त कर्म गर्दछु न त कर्म त्याग्दछु; केवल यसै सहज आत्मस्वरूपमा स्थिर छु।
English Translation
Just as the performance of action arises from ignorance, so too does the deliberate renunciation of action arise from ignorance. Having thoroughly realized this truth, thus indeed do I abide.
सार संक्षेप: कर्म गर्नु र कर्म त्याग्नु— दुवैमा कर्तापन (Doership) को अहङ्कार हुन्छ। ज्ञानी न कर्म गर्न हतारिन्छ, न कर्मबाट भाग्छ। प्रकृतिले जे गराउँछ, त्यो सहजै हुन दिँदै ऊ साक्षी भएर बस्दछ।
१. कर्म र सन्यासको गहिरो रहस्य
यो श्लोक गीता दर्शनको सबैभन्दा गहिरो क्रान्तिकारी रहस्यहरू मध्ये एक हो।
प्रायः दुई किसिमका मानिस भेटिन्छन्:
राजा जनक भन्नुहुन्छ:
२. किन दुवै अज्ञान हुन्?
तर सत्य के हो?
आत्माले न कहिल्यै केही गर्छ, न कहिल्यै केही त्याग्छ!
आत्मा त आकाश जस्तै अचल छ। आकाशमा चरा उड्दा आकाशले उडाएको होइन, र चरा बस्दा आकाशले रोकेको होइन।
३. 'सम्यगिदं तत्त्वम्' — पूर्ण ज्ञान
जब यो तत्त्व जनकले स्पष्ट देखे:
अब उनी केवल 'एवमेवाहमास्थितः' — साक्षी चेतनामा विश्राम लिइरहेका छन्।