अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 3
अनित्यं सर्वमेवेदं तापत्रितयदूषितम्। असारं निन्दितं हेयमिति निश्चित्य शाम्यति॥ ३ ॥
anityaṁ sarvam evedaṁ tāpatritayadūṣitam | asāraṁ ninditaṁ heyam iti niścitya śāmyati || 3 ||
नेपाली भावार्थ
'यो सम्पूर्ण दृश्य-जगत अनित्य (क्षणभङ्गुर) छ, तीन प्रकारका ताप (आध्यात्मिक, आधिभौतिक, आधिदैविक दुःख) ले भरिएको छ, खोक्रो (सारहीन) छ, र त्याग्न योग्य छ'— यस्तो अटल निश्चय गरेपछि साधक आफ्नै भित्री शान्तिमा स्थिर हुन्छ!
English Translation
'All this is impermanent, afflicted by the threefold miseries, devoid of any real substance, full of flaws, and fit to be discarded'—having firmly resolved this, the wise one attains peace!
सार संक्षेप: संसारको वास्तविकतालाई कुनै भ्रम बिना स्पष्ट देख्नु नै वैराग्य हो; जब थाहा हुन्छ कि मरुभूमिमा पानी छैन, तब पानी खोज्न दौडने छटपटी आफैँ शान्त हुन्छ।
१. त्रिताप: संसारको तीतो यथार्थ (The Threefold Sufferings)
वेदान्त र साङ्ख्य दर्शनमा संसारका सम्पूर्ण दुःखहरूलाई तीन वर्गमा बाँडिएको छ:
संसारमा यस्तो कुनै ठाउँ वा पद छैन जहाँ यी तीन ताप नपुगुन्।
चाहे तपाईं राजा हुनुहोस् वा अर्बपति, यी तीनै प्रकारका दुःखले सबैलाई लपेटिरहेका हुन्छन्।
२. 'असारं निश्चित्य शाम्यति' — दृढ निश्चयको शक्ति
जबसम्म मानिसलाई लाग्छ— "अहिल्यै नभए पनि भोलि चाहिँ संसारबाट मलाई स्थायी सुख मिल्छ", तबसम्म मन दौडिरहन्छ।
अष्टावक्र भन्नुहुन्छ:
३. दैनिक जीवनमा प्रयोग
जब कुनै बाहिरी कुराले धेरै निराश वा दुःखी बनाउँछ: