अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 2
महोदधिरिवाहं स प्रपञ्चो वीचिसन्निभः। इति ज्ञानं तथैतस्य न त्यागो न ग्रहो लयः॥ २ ॥
mahodadhir ivāhaṁ sa prapañco vīcisannibhaḥ | iti jñānaṁ tathaitasya na tyāgo na graho layaḥ || 2 ||
नेपाली भावार्थ
'म विशाल महासागर जस्तै अगाध र अनन्त छु, र यो दृश्य-संसार पानीको छाल जस्तै मेरै हलचल मात्र हो'— यस्तो यथार्थ बोध हुनु नै वास्तविक ज्ञान हो। यसमा न त केही त्याग्नु छ, न केही समात्नु छ, र न त कुनै छुट्टै विलीन गर्नु नै छ!
English Translation
'I am like the vast, boundless ocean, and this phenomenal world is like a transient wave'—realizing this is true knowledge. Here, there is neither renunciation, nor grasping, nor any dissolution!
सार संक्षेप: महासागरले कुनै छाललाई घचेट्नु पर्दैन (त्याग छैन), कुनै छाललाई समातेर राख्नु पर्दैन (ग्रहण छैन); छाल उठे पनि पानी हो, बिलाए पनि पानी नै हो।
१. महासागर र छालको अद्वैत रहस्य (The Non-duality of Ocean and Wave)
अष्टावक्र यहाँ साधकलाई आफ्नो वास्तविक पहिचान सम्झाउनुहुन्छ:
यसैलाई अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: "न त्यागो न ग्रहो लयः"।
२. संसार छाल हो, तिमी पानी हौ
हाम्रो मनमा आउने विचारहरू, शरीरमा आउने सुख-दुःख, समाजका सम्बन्धहरू— यी सबै चेतनाका छालहरू हुन्:
तर विचार आउँदा पनि तपाईं (चेतना) हुनुहुन्छ, विचार हराउँदा पनि तपाईं हुनुहुन्छ।
त्यसैले विचारलाई मार्न वा जबर्जस्ती ध्यानमा बाँध्न लडिरहनु पर्दैन। केवल आफूलाई महासागर जान्नुहोस्, छालहरू आफ्नै स्वभावले उठ्नेछन् र शान्त हुनेछन्।
३. व्यावहारिक जीवनमा रूपान्तरण
जब जीवनमा कुनै ठूलो सफलता वा असफलताको आँधी आउँछ: