१. 'स्वाराम' — आत्मामा रमाउने पुरुष

उपनिषद् र गीतामा आत्मज्ञानीका लागि एउटा सुन्दर शब्द प्रयोग गरिन्छ: 'स्वारामः' (आत्मरतिः)।

• संसारी मानिस 'विषयाराम' हो; उसलाई बाहिरको वस्तु, खाना, प्रशंसा वा मनोरञ्जन चाहिन्छ रमाउनका लागि।
• तर ज्ञानी 'स्वाराम' हो; ऊ केवल आफ्नो अस्तित्वको मौन उपस्थितिमा नै असीम आनन्दले भरिएको हुन्छ।

अष्टावक्र यहाँ सोध्नुहुन्छ: के यस्तो स्वाराम पुरुषलाई संसारका विषयहरूले आकर्षित गर्न सक्छन्? कदापि सक्दैनन्!

२. हात्ती, सल्लकी र नीमको पातको दृष्टान्त

ऋषि अष्टावक्रले यहाँ प्रकृतिको एउटा जीवन्त दृष्टान्त दिनुभएको छ:

• जङ्गलको हात्तीलाई 'सल्लकी' (एक प्रकारको अत्यन्त मीठो, रसिलो र सुगन्धित रूख) का कलिला पातहरू खान खुब मन पर्छ।
• यदि त्यो हात्तीको अगाडि कसैले नीमको तीतो पात राखिदियो भने के हात्ती खुसी हुन्छ? हात्तीले त्यसलाई फर्केर पनि हेर्दैन!

त्यस्तै:

• आत्मज्ञानको आनन्द सल्लकी वृक्षको अमृतमय रस जस्तै हो।
• सांसारिक विषय-भोगहरू (रूप, रस, गन्ध, शब्द, स्पर्श) नीमका तीता पात जस्तै हुन्, जसको पछाडि केवल दुःख र तृष्णाको तीतोपन मात्र हुन्छ।

जसले आत्माको अमृत पिइसकेको छ, उसलाई संसारका तुच्छ भोगहरूले लोभ्याउने कुनै सम्भावना नै रहँदैन।

३. जबर्जस्ती त्याग होइन, सहज उपेक्षा

ज्ञानीले संसारलाई जबर्जस्ती दाँत किटेर त्याग्नु पर्दैन।
जसरी ठूलो धन हात परेपछि मानिसले खोटा सिक्काहरूलाई आफैं बिर्सिदिन्छ, त्यस्तै आत्म-आनन्द पाएपछि बाहिरी विषयहरूको आकर्षण आफैं खसेर जान्छ।

मनन सूत्र:
"अमृत पाएपछि कसले विष पिउँछ? जब आत्माको रस खुल्छ, तब संसारका सबै आकर्षणहरू आफैं फिका हुन्छन्।"