अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 3
यत्र यत्र भवेत्तृष्णा संसारं विद्धि तत्र वै। प्रौढवैराग्यमाश्रित्य वीततृष्णः सुखी भव॥ ३ ॥
yatra yatra bhavet tṛṣṇā saṁsāraṁ viddhi tatra vai | prauḍhavairāgyam āśritya vītatṛṣṇaḥ sukhī bhava || 3 ||
नेपाली भावार्थ
जहाँ जहाँ मनमा तृष्णा (पाउने तिर्खा) हुन्छ, निश्चय नै संसार त्यहीँ मात्र छ भनेर जान। त्यसैले परिपक्व र अटल वैराग्यको आश्रय लिएर, सबै तृष्णाहरूबाट पूर्ण मुक्त भई सदाका लागि सुखी र परमानन्दित होऊ!
English Translation
Wherever there is craving, know for certain that samsara exists right there. Therefore, taking refuge in mature, unwavering dispassion, become free from all thirst and be truly happy!
सार संक्षेप: संसार कुनै भौगोलिक स्थान होइन, जहाँ तृष्णा छ त्यहीँ संसार छ। जब चाहनाको तिर्खा समाप्त हुन्छ, तब मानिस जहाँ भए पनि तत्काल परम सुखी हुन्छ।
१. संसारको नयाँ परिभाषा: तृष्णा नै संसार हो
हामी प्रायः सोच्छौं कि घर, परिवार र बाहिरको बजार नै संसार हो।
तर अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: "यत्र यत्र भवेत्तृष्णा संसारं विद्धि तत्र वै।"
जहाँ चाहना छ, त्यहाँ बन्धन छ; जहाँ चाहना छैन, त्यहाँ मुक्ति छ।
२. 'प्रौढवैराग्यम्' — काँचो वैराग्य बनाम पाको वैराग्य
वैराग्य दुई प्रकारको हुन्छ:
जब प्रौढ वैराग्य आउँछ, तब मानिस 'वीततृष्णः' (तिर्खामुक्त) हुन्छ।
३. साँचो सुखको मुहान
संसारले भन्छ: "इच्छा पूरा गरेर सुखी बन।"
तर इच्छा पूरा गर्दा क्षणिक राहत मिल्छ, तृप्ति मिल्दैन; एउटा इच्छा पूरा हुनासाथ १० वटा नयाँ इच्छाहरू जन्मिन्छन्।
अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: