अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 2
भोगं कर्म समाधिं वा कुरु विज्ञ तथापि ते। चित्तं निरस्तसर्वाशमत्यर्थं रोचयिष्यति॥ २ ॥
bhogaṁ karma samādhiṁ vā kuru vijña tathāpi te | cittaṁ nirastasarvāśam atyarthaṁ rocayiṣyati || 2 ||
नेपाली भावार्थ
हे विद्वान्! तिमी चाहे सांसारिक भोग गर, कर्म गर वा योगको गहिरो समाधिको अभ्यास नै गर; तैपनि तिम्रो चित्तले सबैभन्दा बढी केवल त्यही अवस्थालाई रुचाउनेछ जहाँ सबै प्रकारका आशा र तृष्णाहरू पूर्ण रूपले मेटिएका हुन्छन्।
English Translation
O learned one, you may indulge in sensory enjoyments, engage in active worldly deeds, or practice deep yogic absorption; yet your mind will find supreme delight only in that state where all desires and expectations have been thoroughly cast aside.
सार संक्षेप: चाहे भोगी बन, चाहे कर्मयोगी बन वा ध्यानयोगी बन—जबसम्म मनमा केही पाउने आशा र तृष्णा बाँकी रहन्छ, तबसम्म अशान्ति रहिरहन्छ। मनको वास्तविक विश्राम केवल 'आशारहित अवस्था' मा मात्र सम्भव छ।
१. तीनवटै मार्गको सीमा: भोग, कर्म र समाधि
संसारमा मानिसहरू सामान्यतया तीन मार्गमा दौडिरहेका हुन्छन्:
सद्गुरु अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: तिमी यी तीनैमध्ये जेसुकै गर, तर विचार गर—के यी कुनै पनि क्रियाले तिमीलाई स्थायी तृप्ति दिए?
२. 'निरस्तसर्वाशम्' — अन्तिम गन्तव्य
चित्तको स्वभाव के हो? चित्तले अन्ततः के खोजिरहेको छ?
चित्तले बाहिरी वस्तु होइन, आफ्नो भित्री निराशा (इच्छारहितता) खोजिरहेको छ।
त्यसैले अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: बाहिरी साधनको पछि नदौड, सिधै सबै आशाहरूलाई छोडेर आफ्नै स्वरूपमा विश्राम गर।
३. व्यावहारिक जीवनमा प्रयोग
दैनिक जीवनमा कुनै पनि काम गर्दा फलको आशा र चिन्ता नराखी सहज भावले गर। जब मनले भविष्यको आशा छोड्दछ, तब वर्तमान क्षण परम आनन्दमय बन्दछ।