अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 26
अतद्वादीव कुरुते न भवेदपि बालिशः। जीवन्मुक्तः सुखी श्रीमान् संसरन्नपि शोभते॥ २६ ॥
atadvādīva kurute na bhaved api bāliśaḥ | jīvanmuktaḥ sukhī śrīmān saṁsarann api śobhate || 26 ||
नेपाली भावार्थ
त्यो जीवनमुक्त पुरुष स्वयं मूर्ख वा अज्ञानी नभए तापनि बाहिरबाट केही नजान्ने सामान्य मानिस झैं (अतद्वादी) व्यवहार गर्दछ; सदा आन्तरिक रूपले सुखी र दिव्य आत्मसम्पत्तिले समृद्ध (श्रीमान्) भएको त्यो ज्ञानी संसारको बीचमा सामान्य रूपले बाँचिरहँदा पनि परम शोभायमान भएर चम्किन्छ।
English Translation
Acting as though he knows nothing, though he is by no means a fool, the liberated sage—happy and endowed with true spiritual splendour (shriman)—shines with grace even while moving about in the world.
सार संक्षेप: अल्पज्ञानी मानिस आफूलाई धेरै जान्ने देखाउन खोज्छ; तर साँचो ब्रह्मज्ञानी आफूलाई पूर्ण साधारण बनाएर राख्छ। ऊ संसारको बीचमा एउटा साधारण बालक जस्तै बाँच्दछ, तर उसको भित्री शान्ति सूर्य जस्तै चम्किरहन्छ।
१. 'अतद्वादी' — ज्ञानीको पाण्डित्यशून्यता
संस्कृतमा 'अतद्वादी' को अर्थ हुन्छ—जो कुनै सिद्धान्तको वकालत गर्दैन, जो आफूलाई 'म ज्ञानी हुँ' भनेर देखाउँदैन।
ऊ मूर्ख होइन (न भवेदपि बालिशः)—ऊ त त्रिकालदर्शी तत्त्वज्ञानी हो! तर बाहिरबाट ऊ यति सरल र अनाम भएर बस्छ कि उसलाई हेरेर कसैले पनि शङ्का गर्न सक्दैन कि ऊ कत्रो महान् पुरुष हो।
२. 'श्रीमान्' — साँचो सम्पत्ति के हो?
संसारले बैंक ब्यालेन्स भएको मानिसलाई 'श्रीमान्' भन्छ।
तर त्यो सम्पत्ति त मृत्युले खोसिदिन्छ।
वास्तविक 'श्रीमान्' त्यो हो जसको भण्डारमा आत्म-शान्ति को अक्षय धन छ। उसलाई कसैले लुट्न सक्दैन, कसैले घटाउन सक्दैन।
३. संसारको बीचमा शोभायमान: 'संसरन्नपि शोभते'
ज्ञानी पुरुष संसारबाट भाग्दैन: