अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 94
सुप्तोऽपि न सुषुप्तौ च स्वप्नेऽपि शयितो न च। जागरेऽपि न जागर्ति धीरस्तृप्तः पदे पदे॥ ९४॥
supto'pi na suṣuptau ca svapne'pi śayito na ca | jāgare'pi na jāgarti dhīrastṛptaḥ pade pade || 94 ||
नेपाली भावार्थ
धीर ज्ञानी पुरुष बाहिरबाट सुतेको जस्तो देखिए पनि अज्ञानको गहिरो निद्रा (सुषुप्ति) मा हुँदैन, सपना देख्दा पनि भ्रममा सुतेको हुँदैन, र जाग्रत अवस्थामा पनि संसारी मानिस जस्तै द्वैतमा ब्युँझिएको हुँदैन— ऊ त प्रत्येक क्षण र प्रत्येक अवस्थामा आफ्नै आत्मस्वरूपमा सदा पूर्ण तृप्त रहन्छ।
English Translation
Though asleep he is not in deep sleep, though in dreams he does not lie dreaming, and though in the waking state he is not awake to worldly duality; the steadfast sage is perpetually contented at every step.
सार संक्षेप: ज्ञानी तीनवटै अवस्था— जाग्रत, स्वप्न र सुषुप्ति— भन्दा पर रहेको 'तुरीय' (साक्षी चैतन्य) मा बस्छ। ऊ सुत्दा पनि उसको चेतना जागा रहन्छ, र संसारमा काम गर्दा पनि उसलाई संसार सपना जस्तै लाग्छ।
१. तीन अवस्थाभन्दा पर: तुरीय चैतन्य
मानव जीवन यी तीन अवस्थाको चक्रमा घुम्छ:
तर आत्मज्ञानी:
२. 'तृप्तः पदे पदे' — प्रतिक्षण परमानन्द
संसारी मानिसको सन्तुष्टि अवस्थामा निर्भर हुन्छ— "निद्रा लागेन, म दुःखी भएँ; नराम्रो सपना आयो, म तर्सिएँ; जाग्रतमा समस्या आयो, म चिन्तित भएँ।"
तर ज्ञानी 'पदे पदे' (प्रत्येक पाइलामा) तृप्त हुन्छ:
किनकि उसको आनन्द अवस्थामा होइन, तीनवटै अवस्थालाई हेर्ने अचल आत्मामा अडिएको छ।
३. साधकका लागि व्यावहारिक अभ्यास