अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 5
चिन्तया जायते दुःखं नान्यथेहेति निश्चयी। तया हीनः सुखी शान्तः सर्वत्र गलितस्पृहः॥ ५ ॥
cintayā jāyate duḥkhaṁ nānyatheheti niścayī | tayā hīnaḥ sukhī śāntaḥ sarvatra galitaspṛhaḥ || 5 ||
नेपाली भावार्थ
यस संसारमा सबै प्रकारका दुःख केवल व्यर्थको चिन्ता (सोचाइ) बाट मात्र उत्पन्न हुन्छन्, बाहिरी परिस्थिति वा अरू कुनै कारणले होइन भन्ने कुरामा जसको दृढ निश्चय छ; ऊ चिन्ताबाट मुक्त भएर सदा सुखी र परम शान्त हुन्छ, र उसका सबै तृष्णा तथा लालसा पग्लिएर समाप्त हुन्छन्।
English Translation
One who is firmly convinced that all sorrow arises solely from worry and thought, and in no other way, becomes free from anxiety, joyful, tranquil, and has all worldly cravings melted away everywhere.
सार संक्षेप: बाहिरी परिस्थितिले तपाईंलाई दुःखी बनाउँदैन; त्यो परिस्थितिको बारेमा मनमा गरिने व्यर्थको चिन्ताले मात्र दुःख जन्माउँछ। चिन्ता त्याग्नासाथ मानिस अहिले यसै क्षण सुखी र शान्त बन्दछ।
१. दुःखको वास्तविक जड: चिन्ता (The Root of Suffering)
यो श्लोक अष्टावक्र गीताको सबैभन्दा क्रान्तिकारी मनोवैज्ञानिक र आध्यात्मिक सूत्रहरू मध्ये एक हो।
हामी प्रायः भन्छौं:
तर महर्षि अष्टावक्र सिधै औंल्याउनुहुन्छ: 'नान्यथेहेति निश्चयी' (अरू कुनै कारणले दुःख भएको होइन!)।
२. चिता र चिन्ताको भेद (Funeral Pyre vs Anxiety)
संस्कृतमा एउटा प्रसिद्ध उखान छ:
जब मानिसलाई यो अकाट्य सत्य थाहा हुन्छ कि चिन्ता गरेर न बितेको समय फर्किन्छ, न भविष्य सुध्रिन्छ, केवल वर्तमानको शान्ति नष्ट हुन्छ— तब ऊ चिन्तालाई तत्कालै त्याग्न समर्थ हुन्छ।
३. 'गलितस्पृहः' — तृष्णाको अन्त्य
जब चिन्ता हराउँछ: