अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 6
आस्थितः परमाद्वैतं मोक्षार्थेऽपि व्यवस्थितः। आश्चर्यं कामवशगो विकलः केलिशिक्षया॥ ६ ॥
āsthitaḥ paramādvaitaṁ mokṣārthe'pi vyavasthitaḥ | āścaryaṁ kāmavaśago vikalaḥ keliśikṣayā || 6 ||
नेपाली भावार्थ
सर्वोच्च अद्वैत दर्शनमा दृढ भई मोक्षको लक्ष्यमा पूर्ण रूपले समर्पित भएको भनिएको व्यक्ति पनि यदि कामवासनाको वशीभूत भएर रङ्ग-राग तथा कामुक खेलहरूको तृष्णाले व्याकुल भई छटपटाउँछ भने, त्यो कस्तो लज्जास्पद र ठूलो आश्चर्य हो!
English Translation
One who is supposedly established in the supreme non-duality and steadfastly devoted to the goal of liberation—how astonishing it is if such a one falls slave to lust and becomes agitated by amorous pursuits!
सार संक्षेप: अद्वैतको ठूलो कुरा गरेर पनि मन यदि कामवासना र भोगको अधीनमा छ भने त्यो पाखण्ड हो। सच्चा आत्मज्ञानी वासनाको दास होइन, आफ्ना इन्द्रियहरूको पूर्ण स्वामी हुन्छ।
१. ज्ञान र वासनाको द्वन्द्व (The Paradox of Talk vs. Mastery)
यस श्लोकमा अष्टावक्रले पाखण्ड (Hypocrisy) माथि कडा व्यंग्य गर्नुभएको छ।
कतिपय साधकहरू आफूलाई 'परम अद्वैती' भन्छन्:
तर जब कामवासनाको सानो झोक्का आउँछ, तब उनीहरूको सारा वेदान्त हावामा उड्छ र उनीहरू सामान्य अज्ञानी झैं वासनाको पछि लागेर व्याकुल बन्दछन्।
अष्टावक्र भन्नुहुन्छ:
२. 'काम-वशगः' — वासनाको दासता
'काम' (Lust/Craving) यस्तो शक्ति हो, जसले मानिसको विवेकलाई तुरुन्तै अन्धो बनाइदिन्छ।
श्रीमद्भगवद्गीतामा श्रीकृष्णले भन्नुभएको छ:
अष्टावक्र जनकलाई सतर्क गराउँदै हुनुहुन्छ:
जनक! तिमी राजा हौ, तिम्रो दरबारमा सुन्दरी स्त्रीहरू, नृत्य, मदिरा र अनेकौं भोगविलासका साधनहरू छन्। ती साधनहरूले तिम्रो मनलाई विचलित बनाएका छन् कि तिमी आफ्नै आत्म-स्थितिमा अविचल छौ?
३. सच्चा आत्मबल
सच्चा आत्मबल त्यो हो, जसले भोगका साधनहरू अगाडि हुँदा पनि मनलाई स्थिर राख्न सक्छ।
दबाबले होइन, आत्मज्ञानको सर्वोच्च तृप्तिले गर्दा जब भोगहरू स्वतः तृण जस्तै निरर्थक लाग्न थाल्छन्, तब मात्र साधक अद्वैतमा साँच्चै प्रतिष्ठित हुन्छ।