जनक उवाच
महाराजा जनक
श्लोक 3
क्व विद्या क्व च वाऽविद्या क्वाहं क्वेदं मम क्व वा। क्व बन्धः क्व च वा मोक्षः स्वरूपस्य क्व रूपता॥ ३॥
kva vidyā kva ca vā'vidyā kvāhaṃ kvedaṃ mama kva vā | kva bandhaḥ kva ca vā mokṣaḥ svarūpasya kva rūpatā || 3 ||
नेपाली भावार्थ
कहाँ छ विद्या र कहाँ छ अविद्या? कहाँ छ 'म', कहाँ छ 'यो', र कहाँ छ 'मेरो'? कहाँ छ बन्धन र कहाँ छ मोक्ष? र जुन आत्मा निराकार र अनन्त छ, त्यस स्वरूपको कुनै निश्चित रूप नै कहाँबाट हुन सक्छ?
English Translation
Where is knowledge and where is ignorance? Where is 'I', where is 'this', and where indeed is 'mine'? Where is bondage, and where is liberation? For the formless Self, where is any form or attribute?
सार संक्षेप: अविद्या अन्धकार हो भने विद्या उज्यालो हो; तर जब सूर्य उदाउँछ तब अन्धकार र उज्यालो दुवैको द्वैत मेटिन्छ। जहाँ 'म' र 'मेरो' नै छैन, त्यहाँ बन्धन र मोक्ष दुवै मिथ्या साबित हुन्छन्— केवल निराकार आत्मा मात्र सर्वत्र चम्किन्छ।
१. 'क्वाहं क्वेदं मम क्व वा' — अहंकार र ममताको पूर्ण संहार
संसारको सम्पूर्ण दुःख तीनवटा शब्दमा टिकेको छ:
राजा जनक भन्नुहुन्छ: आत्मबोधको महाज्वालामा यी तीनवटै काठहरू जलेर खरानी भइसकेका छन्।
२. विद्या र अविद्या, बन्धन र मोक्षको पार
३. साधकका लागि अन्तिम सत्य