अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 2
स्वप्नेन्द्रजालवत्पश्य दिनानि त्रीणि पञ्च वा। मित्रक्षेत्रधनागारदारापत्यादिसम्पदः॥ २ ॥
svapnendrajālavat paśya dināni trīṇi pañca vā | mitrakṣetradhanāgāradārāpatyādisampadaḥ || 2 ||
नेपाली भावार्थ
साथीभाइ, जग्गाजमिन, धन, महल, जीवनसाथी र सन्तान आदि सम्पूर्ण सांसारिक सम्पत्तिहरूलाई केवल तीन वा पाँच दिनका लागि मात्र टिकिरहने सपना र जादुको तमासा जस्तै क्षणिक सम्झिएर हेर!
English Translation
See friends, lands, wealth, houses, spouse, children, and all such worldly assets as lasting for a mere three or five days, like a passing dream or a magician's fleeting trick!
सार संक्षेप: हामी जसलाई 'मेरो परिवार, मेरो घर, मेरो धन' भन्छौं, ती सबै केही दिनका लागि सरायमा भेटिएका यात्रु जस्ता हुन्; सपनाको साम्राज्य ब्युँझनासाथ हराएझैँ मृत्युको एक झट्कामा यी सबै विलीन हुनेछन्।
१. 'दिनानि त्रीणि पञ्च वा' — तीन-पाँच दिनको छोटो मेला
हाम्रो जीवन कति लामो छ?
हामी सोच्छौं— "८० वर्ष, १०० वर्ष!"
तर अनन्त काल (Cosmic Time) को तुलनामा १०० वर्ष भनेको आँखाको एक झिमिक पनि होइन।
अष्टावक्र त्यसैले भन्नुहुन्छ: "दिनानि त्रीणि पञ्च वा" (केवल तीन-चार दिनको पाहुना मात्र हौ तिमी!)।
२. सपना र जादुको तमासा (Dream and Magic Show)
सपनामा तपाईंले एउटा सुन्दर महल बनाउनुभयो, विवाह गर्नुभयो, धेरै छोराछोरी जन्माउनुभयो।
अचानक बिहान घण्टी बज्यो र तपाईं ब्युँझनुभयो।
अब तपाईंले त्यो सपनाको छोराछोरी र महल खोज्न थाल्नुभयो भने मानिसहरूले के भन्लान्?
त्यस्तै, यो जाग्रत संसार पनि एउटा लामो सामूहिक सपना मात्र हो।
जब मृत्युले घण्टी बजाउँछ, तब यो सारा सम्पत्ति र नातागोता सपनाकै महल जस्तै एकै क्षणमा हराएर जान्छ।
३. दैनिक जीवनमा वैराग्यको प्रयोग
यसको अर्थ परिवारलाई घृणा गर्नु वा घर छाडेर भाग्नु होइन।