अष्टावक्र उवाच
ब्रह्मज्ञानी सद्गुरु
श्लोक 2
मुक्तिमिच्छसि चेत्तात विषयान् विषवत्त्यज। क्षमार्जवदयातोषसत्यं पीयूषवद्भज॥ २ ॥
muktim icchasi cet tāta viṣayān viṣavat tyaja | kṣamārjava-dayā-toṣa-satyaṁ pīyūṣavat bhaja || 2 ||
नेपाली भावार्थ
हे प्यारा शिष्य! यदि तिमी साँचो मुक्ति चाहन्छौ भने, इन्द्रियका क्षणिक विषय-भोगहरूलाई विष सम्झेर तुरुन्तै त्याग गरिदेऊ। अनि क्षमा, सरलता, दया, सन्तोष र सत्यलाई अमृत सम्झेर प्रेमपूर्वक अङ्गीकार गर।
English Translation
If you truly desire liberation, my dear child, shun the sensual objects of the world like deadly poison. Embrace forgiveness, sincerity, compassion, contentment, and truth like immortal nectar.
सार संक्षेप: संसारको वासना विष जस्तै घातक छ; क्षमा, सरलता र सत्य अमृत जस्तै मनलाई निर्मल र शान्त बनाउने दिव्य रसायन हुन्।
१. गुरुको स्नेहमयी सम्बोधन
अष्टावक्रले मिथिलाका चक्रवर्ती सम्राटलाई 'तात' (हे प्यारा बाबु / प्रिय शिष्य!) भनेर सम्बोधन गर्नुहुन्छ। यो सम्बोधनमा कुनै औपचारिकता वा दूरी छैन। यो गुरु र शिष्यबीचको प्रगाढ प्रेम र आत्मीयताको प्रतीक हो। आध्यात्मिक सत्य तब मात्र बुझ्न सकिन्छ जब गुरुप्रति पूर्ण समर्पण र गुरुको शिष्यप्रति अगाध वात्सल्य हुन्छ।
२. विषय-वासनालाई किन विष भनियो?
'विषय' शब्दको शाब्दिक अर्थ नै हुन्छ— "विशेष रूपले बाँध्ने वस्तु" (विषीणाति इति विषयः)।
३. सद्गुणरूपी पञ्चामृत
विषयको विषबाट बच्न अष्टावक्रले पाँच वटा अमृतमय गुणहरूको सेवन गर्न सिकाउनुहुन्छ: