जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 3
समाध्यादिविक्षिप्तौ व्यवहारसमाधये। एवं नियममाकलय्य एवमेवाहमास्थितः॥ ३ ॥
samādhyādivikṣiptau vyavahārasamādhaye | evaṁ niyamam ākalayya evam evāham āsthitaḥ || 3 ||
नेपाली भावार्थ
कृत्रिम समाधि आदि अभ्यासहरू गर्दा पनि मनमा एक प्रकारको सूक्ष्म विक्षेप (प्रयासको तनाव) नै रहन्छ, र सांसारिक व्यवहारलाई सम्हाल्न कृत्रिम नियमहरू बनाउनु व्यर्थ छ भन्ने सत्यलाई राम्ररी बुझेर; म सबै प्रकारका कृत्रिम नियम-कानूनहरूबाट पर आफ्नै सहज आत्मस्वरूपमा स्थिर भएको छु।
English Translation
Recognizing that even artificial practices of absorption (samadhi) cause subtle mental strain and distraction, and seeing the futility of rigid rules for living, I have discarded all artificial rules. Thus indeed do I abide.
सार संक्षेप: जबर्जस्ती आँखा चिम्लेर बस्नु मात्रै समाधि होइन। जबसम्म ध्यान गर्न प्रयास (Effort) चाहिन्छ, तबसम्म अहङ्कार जीवितै रहन्छ। सबै कृत्रिम नियमहरू छाडेर जीवनको हरेक क्षणमा सहज साक्षी रहनु नै वास्तविक समाधि हो।
१. समाधिको भ्रम (The Illusion of Effortful Samadhi)
धेरैजसो साधकहरू सोच्छन्:
राजा जनक यो द्वैतलाई ठाडै अस्वीकार गर्नुहुन्छ।
यदि कुनै समाधि आँखा खोल्नासाथ टुट्छ भने त्यो समाधि सत्य होइन, त्यो केवल मनको एउटा क्षणिक अवस्था (Temporary Mental State) मात्र हो!
जनक भन्नुहुन्छ:
२. नियमहरूको पन्छावट (Transcendence of Rigid Rules)
जबसम्म मानिसले आत्मसाक्षात्कार गरेको हुँदैन, तबसम्म उसलाई नियमहरू चाहिन्छन्:
यी नियमहरू प्रारम्भिक साधकका लागि सहयोगी हुन सक्छन्, तर अन्तिम लक्ष्य होइनन्।
जसरी:
त्यसैगरी जब जनकले आफ्नो अनन्त, निर्लेप आत्मालाई चिने, तब उनले सबै कृत्रिम नियमहरू (नियममाकलय्य) पन्छाए।
३. सहज स्थिति
अब जनक:
किनकि उनी जान्दछन्: आत्मा कहिल्यै विक्षिप्त भएकै छैन, र आत्मालाई कुनै समाधिको आवश्यकता छैन!