अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 55
भृत्यैः पुत्रैः कलत्रैश्च दौहित्रैश्चापि गोत्रजैः। विहस्य धिक्कृतो योगी न याति विकृतिं मनाक्॥ ५५॥
bhṛtyaiḥ putraiḥ kalatraiśca dauhitraiścāpi gotrajaiḥ | vihasya dhikkṛto yogī na yāti vikṛtiṃ manāk || 55 ||
नेपाली भावार्थ
नोकर-चाकर, छोराहरू, पत्नी, नाति-नातिना र आफ्नै कुल-कुटुम्बहरूले हाँसो उडाएर जतिसुकै धिक्कारे वा अपमान गरे तापनि, आत्मज्ञानी योगीको मनमा रत्तिभर पनि कुनै क्रोध, दुःख वा मानसिक विकार उत्पन्न हुँदैन।
English Translation
Even when mockingly ridiculed and insulted by his servants, sons, wife, grandchildren, and relatives, the realized yogi does not suffer the slightest inner agitation or perturbation.
सार संक्षेप: शत्रुको अपमान सहनुभन्दा आफ्नै परिवार र सन्तानको तिरस्कार सहनु हजार गुणा कठिन हुन्छ। तर जसले आफ्नो अमर आत्मालाई चिनिसक्यो, उसलाई आफ्नै घरका मानिसको हाँसो र अपमानले पनि रत्तिभर डगाउन सक्दैन।
१. अध्यात्मको सबैभन्दा कठिन परीक्षा: आफ्नैबाट अपमान
संसारमा धेरै मानिस बाहिरी शत्रु वा अपरिचितको गाली सहन सक्छन्।
तर जब:
तब साधारण मानिसको अहंकार छियाछिया हुन्छ र ऊ असह्य पीडाले जल्दछ।
अष्टावक्र भन्नुहुन्छ: सच्चा योगीको परीक्षा यहीँ हुन्छ। उसलाई आफ्नै परिवारले उपहास गरेर धिक्कार्दा पनि (विहस्य धिक्कृतः) उसको मनमा अलिकति पनि हलचल हुँदैन (न याति विकृतिं मनाक्)।
२. किन ज्ञानी विचलित हुँदैन?
ज्ञानी पुरुष किन रिसाउँदैन वा दुःखी हुँदैन?
३. पारिवारिक जीवनमा शान्तिको सूत्र