अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 27
नानाविचारसुश्रान्तो धीरो विश्रान्तिमागतः। न कल्पते न जानाति न शृणोति न पश्यति॥ २७॥
nānāvicārasuśrānto dhīro viśrāntimāgataḥ | na kalpate na jānāti na śṛṇoti na paśyati || 27 ||
नेपाली भावार्थ
नाना प्रकारका दार्शनिक विचार, तर्क र मानसिक विकल्पहरूबाट पूर्णतः थकित भएर जो ज्ञानी पुरुष आफ्नो आत्मस्वरूपको परम विश्राममा स्थित भएको छ, ऊ अब न कुनै कल्पना गर्छ, न सांसारिक रूपले जान्दछ, न सुन्दछ र न त देख्दछ (किनकि ऊ द्वैतरहित महामौनमा लीन छ)।
English Translation
Thoroughly exhausted by diverse thoughts and mental conceptualizations, the steadfast sage has entered into ultimate rest; he no longer imagines, nor knows, nor hears, nor sees through the lens of duality.
सार संक्षेप: मनको अनन्त दौडधुप र विचारको थकानपछि जब साक्षी भावमा पूर्ण विश्राम मिल्छ, तब इन्द्रियहरूको बाहिरी संसार स्वतः विलीन भएर अगाध आत्मिक सन्नाटा र शान्ति प्रकट हुन्छ।
१. विचारको अन्तिम थकान र परम विश्रान्ति (Exhaustion of Conceptualization)
मानव मनको स्वभाव नै निरन्तर चिन्तन, तर्क र विकल्प खडा गर्नु हो। साधारण मानिस मात्र होइन, जिज्ञासु साधक पनि विभिन्न शास्त्र, मत-मतान्तर र सिद्धान्तहरूको घनघोर जंगलमा रुमल्लिँदा अन्ततः मानसिक रूपले लखतरान हुन्छ।
यस श्लोकमा अष्टावक्र 'नानाविचारसुश्रान्तः' शब्द प्रयोग गर्नुहुन्छ— जसको अर्थ हो: विभिन्न विचारहरूको व्यर्थता देखेर मन पूर्णतः थाक्नु।
विचारको यो खसाइ नै ज्ञानको प्रारम्भ हो। यसैलाई 'विश्रान्तिमागतः' भनिएको छ— आफ्नै शुद्ध स्वरूपमा फर्केर सुस्ताउनु।
२. 'न कल्पते न जानाति न शृणोति न पश्यति' को रहस्य
यसको अर्थ ज्ञानी अन्धो वा बहिरो हुन्छ भन्ने कदापि होइन। यसको गहिरो तात्त्विक अर्थ छ:
३. जीवनमा यसको प्रयोग (Entering the Great Silence)