जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 4
नाहं देहो न मे देहो जीवो नाहमहं हि चित्। अयमेव हि मे बन्ध आसीद् या जीविते स्पृहा॥ ४ ॥
nāhaṁ deho na me deho jīvo nāham ahaṁ hi cit | ayam eva hi me bandha āsīd yā jīvite spṛhā || 4 ||
नेपाली भावार्थ
न म यो भौतिक शरीर हुँ, न यो शरीर मेरो हो; न म कुनै सानो र सीमित जीव हुँ— म त निश्चय नै केवल विशुद्ध चैतन्य हुँ! वास्तवमा बाँच्ने र यस शरीरलाई जोगाइराख्ने जुन तीव्र तृष्णा (स्पृहा) थियो, मेरो बन्धन केवल त्यही एउटा मात्र थियो!
English Translation
I am not the body, nor is the body mine; neither am I a limited individual jiva—I am indeed pure Consciousness! In truth, that longing and craving for physical life was my only bondage!
सार संक्षेप: शरीर म हुँ वा मेरो हो भन्ने भ्रम र बाँच्ने अन्धो मोह नै मानिसको एक मात्र साङ्लो हो; जब साधकले आफूलाई विशुद्ध अमर चेतना जान्दछ, तब मृत्युको भय र जीवनको तृष्णा दुवै एकैपटक भस्म हुन्छन्।
१. 'नाहं देहो न मे देहो' — चार चरणको महाबोध
राजा जनक यहाँ आत्मबोधको चारवटा तहलाई स्पष्ट गर्नुहुन्छ:
२. 'जीविते स्पृहा' — बन्धनको वास्तविक जरा (The Craving for Life)
मानिस किन डराउँछ? किन दुःख पाउँछ?
किनकि उसलाई 'जीविते स्पृहा' (बाँच्ने अन्धो मोह वा तृष्णा) छ।
३. दैनिक जीवनमा निर्भयता
यसको अर्थ शरीरको हेरचाह नगर्नु वा आत्महत्या गर्नु होइन।