जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 8
एवमेव कृतं येन स कृतार्थो भवेत् सदा। एवमेव स्वभावो यः स कृतार्थो भवेत् सदा॥ ८ ॥
evam eva kṛtaṁ yena sa kṛtārtho bhavet sadā | evam eva svabhāvo yaḥ sa kṛtārtho bhavet sadā || 8 ||
नेपाली भावार्थ
जसले यसरी नै (कर्म, वाणी, विचार र कृत्रिम साधनाहरू त्यागेर) आफ्नो आत्मस्वरूपमा विश्राम पाएको छ, ऊ सदाका लागि कृतार्थ (पूर्ण सन्तुष्ट) हुन्छ; र जसको यो सहज आत्मस्थिति नै आफ्नो स्वाभाविक स्वभाव बनिसकेको छ, ऊ निश्चय नै सधैंका लागि धन्य र कृतार्थ हुन्छ।
English Translation
Whoever has lived and realized this state becomes fulfilled for all time; and one whose very natural disposition has become thus established is indeed forever fulfilled.
सार संक्षेप: कृतार्थ हुनु भनेको जीवनमा गर्नुपर्ने सबै कुरा सम्पन्न हुनु हो। जब मानिस आफ्नो साक्षी स्वरूपमा सहज हुन्छ, तब ऊ सधैंका लागि पूर्ण तृप्त र मुक्त हुन्छ।
१. बाह्रौं अध्यायको पूर्णाहुति: 'कृतार्थ' हुनुको अर्थ
संस्कृतमा 'कृतार्थ' शब्द अत्यन्त अर्थपूर्ण छ:
अर्थात्, जसको जीवनको सबै प्रयोजन पूरा भयो, जसलाई अब संसारमा केही पनि पाउन बाँकी छैन, ऊ कृतार्थ हो।
सांसारिक मानिस कहिल्यै कृतार्थ हुन सक्दैन:
तर राजा जनक भन्नुहुन्छ:
२. साधनाबाट 'स्वभाव' तर्फको यात्रा
यस श्लोकमा दुईवटा वाक्य छन्:
पहिले-पहिले साधकले सचेत भएर विचारहरूलाई साक्षी भावले हेर्नुपर्छ।
तर जब यो अभ्यास पाक्छ, तब साक्षी रहन कुनै प्रयास नै गर्नुपर्दैन।
३. राजा जनकको आत्म-उद्घोष
यो श्लोकसँगै राजा जनकले आफ्नो आत्म-साक्षात्कारको प्रमाण पूरा गर्नुभयो।
सद्गुरु अष्टावक्रको सानिध्यमा आएका एक साधारण जिज्ञासु राजा अब स्वयं एक परमहंस आत्मज्ञानी सम्राट बनेका छन्, जो दरबारको सिंहासनमा बसेर पनि पूर्ण मुक्त र अद्वैतमा प्रतिष्ठित छन्।