जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 8
प्रकाशो मे निजं रूपं नातिरिक्तोऽस्म्यहं ततः। यदा प्रकाशते विश्वं तदाऽहंभास एव तत्॥ ८ ॥
prakāśo me nijaṁ rūpaṁ nātirikto'smy ahaṁ tataḥ | yadā prakāśate viśvaṁ tadā'haṁbhāsa eva tat || 8 ||
नेपाली भावार्थ
प्रकाश (चेतनाको दिव्य ज्योति) नै मेरो वास्तविक स्वरूप हो; म त्यो प्रकाशभन्दा रत्तिभर पनि अलग छैन। जब यो संसार चम्किन्छ (अनुभवमा आउँछ), त्यो वास्तवमा मेरै आफ्नै आत्माको आभा र चमक मात्र हो!
English Translation
Light is my very nature; I am nothing separate from that light. Whenever the universe shines forth and is experienced, it is verily the radiance of My own Self!
सार संक्षेप: सूर्यलाई हेर्न अर्को टर्चलाइट नचाहिए जस्तै, चेतना आफैँ प्रकाशित छ (स्वयं-प्रकाश); संसारको हरेक दृश्य वास्तवमा चेतनाकै प्रकाशको प्रतिबिम्ब हो।
१. 'प्रकाशो मे निजं रूपम्' — स्वयं-प्रकाश आत्मा (Self-Luminous Awareness)
भौतिक संसारमा कुनै पनि वस्तुलाई हेर्न उज्यालो चाहिन्छ— जस्तै सूर्य, चन्द्रमा, वा बिजुलीको बत्ती।
तर सूर्यलाई हेर्न कुन बत्ती चाहिन्छ? सूर्य आफैँ उज्यालो हो।
त्यस्तै, मन र आँखालाई जान्न कुन प्रकाश चाहिन्छ? चेतनाको प्रकाश।
राजा जनक भन्नुहुन्छ:
२. 'अहंभास एव तत्' — सारा संसार चेतनाकै चमक (The World as Cosmic Radiance)
जब हामी बिहान उठेर संसार देख्छौं— त्यो कसको प्रकाशमा देखिन्छ?
हाम्रो आफ्नै चेतनाको प्रकाशमा। यदि हामी बेहोस भयौं वा गहिरो निद्रामा गयौं भने सारा संसार कतै हराउँछ। जब हामी ब्युँझिन्छौं, सारा संसार फेरि उज्यालो भएर प्रकट हुन्छ।
यसको अर्थ:
३. दैनिक जीवनमा आत्म-ज्योतिको अनुभव (Living in the Light)
हामी सधैँ बाहिरको प्रशंसा, स्वीकृति वा प्रकाशको खोजीमा भौंतारिरहेका हुन्छौं। तर अष्टावक्र गीताले सम्झाउँछ:
जब मानिसले यो सत्य जान्दछ, तब संसारको कुनै पनि दुःख वा नकारात्मकताले उसको भित्री शान्तिलाई अँध्यारो बनाउन सक्दैन।