अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 80
न स्वर्गो नैव नरको जीवन्मुक्तिर्न चैव हि। बहुनात्र किमुक्तेन योगदृष्ट्या न किञ्चन॥ ८०॥
na svargo naiva narako jīvanmuktirna caiva hi | bahunātra kimuktena yogadṛṣṭyā na kiñcana || 80 ||
नेपाली भावार्थ
परम अद्वैत आत्म-योगको दृष्टिले हेर्दा— न कुनै स्वर्ग छ, न कुनै नर्क छ, र न त 'जीवन्मुक्ति' भन्ने कुनै छुट्टै अवस्था नै छ! यस विषयमा धेरै व्याख्या गरिरहनुको के अर्थ? सर्वोच्च सत्यको दृष्टिमा ब्रह्मबाहेक यहाँ केही पनि छैन।
English Translation
From the standpoint of ultimate Yoga (Self-realization), there is neither heaven nor hell, nor even the state called 'liberation while living' (jivanmukti). What is the use of speaking much here? Verily, there is nothing at all.
सार संक्षेप: स्वर्ग र नर्क मनका डर र प्रलोभन हुन्। यहाँसम्म कि 'म जीवन्मुक्त भएँ' भन्नुमा पनि सूक्ष्म अहंकार बाँकी रहन्छ। सर्वोच्च अद्वैत स्थितिमा पुगेपछि स्वर्ग, नर्क, बन्धन र मोक्ष सबै मिथ्या सपना सावित हुन्छन्— केवल एक मात्र अखण्ड परब्रह्म रहन्छ।
१. धर्मका परम्परागत धारणाहरूमाथि अष्टावक्रको बज्रपात
साधारण धर्म र कर्मकाण्डले मानिसलाई स्वर्गको प्रलोभन देखाउँछ र नर्कको डर देखाउँछ:
२. 'जीवन्मुक्तिर्न चैव हि' — अन्तिम अवधारणाको पनि विसर्जन
अष्टावक्रले यहाँ आध्यात्मिक जगतको सबैभन्दा ठूलो अवधारणालाई पनि तोडिदिनुभएको छ— 'जीवन्मुक्ति'।
३. साधकका लागि परम विश्रान्ति