अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 4
अहं वा सर्वभूतेषु सर्वभूतानि मय्यपि। इति ज्ञानं तथैतस्य न त्यागो न ग्रहो लयः॥ ४ ॥
ahaṁ vā sarvabhūteṣu sarvabhūtāni mayy api | iti jñānaṁ tathaitasya na tyāgo na graho layaḥ || 4 ||
नेपाली भावार्थ
'या त म नै सम्पूर्ण प्राणीहरूभित्र विद्यमान छु, अथवा सम्पूर्ण प्राणीहरू मभित्रै रहेका छन्'— यस्तो सर्वव्यापी एकताको साक्षात्कार हुनु नै वास्तविक ज्ञान हो। यसमा न त केही त्याग्नु छ, न केही समात्नु छ, र न त कुनै विलीन गर्नु नै छ!
English Translation
'Either I am present in all beings, or all beings exist within me'—realizing this supreme unity is true knowledge. Here, there is neither renunciation, nor grasping, nor any dissolution!
सार संक्षेप: जब आफू नै सबैमा र सबै आफैँमा देखिन्छ, तब न कसैसँग घृणा रहन्छ न कसैसँग आसक्ति। यही सर्वव्यापी अद्वैत प्रेम नै मुक्तिको सर्वोच्च अवस्था हो।
१. उपनिषद्को महासत्य: सर्वभूतस्थमात्मानम्
छैटौं अध्यायको यस अन्तिम श्लोकमा अष्टावक्रले ईशावास्योपनिषद् र भगवद्गीताको सर्वोच्च दर्शनलाई एउटै श्लोकमा समेट्नुभएको छ।
ईशावास्योपनिषद् (श्लोक ६) मा भनिएको छ:
यो अद्वैत वेदान्तको सबैभन्दा उच्च शिखर हो:
२. 'न त्यागो न ग्रहो लयः' — सम्पूर्ण अध्यायको निष्कर्ष
जब सबै थोक म नै हुँ, र म नै सबैमा छु:
यहाँ आएर सबै साधनाहरू, विधिहरू, पूजा र ध्यानहरू स्वतः शान्त हुन्छन्।
साधक अब 'साधक' रहँदैन; ऊ स्वयं 'सिद्ध' र 'सहज' बन्दछ।
३. दैनिक जीवनमा व्यावहारिक दृष्टि
जब तपाईं बाटोमा हिँड्नुहुन्छ, कुनै गरिब, धनी, साथी वा शत्रुलाई देख्नुहुन्छ: