जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 4
यथा न तोयतो भिन्नास्तरङ्गाः फेनबुद्बुदाः। आत्मनो न तथा भिन्नं विश्वं विश्वस्मान्निर्गतम्॥ ४ ॥
yathā na toyato bhinnās taraṅgāḥ phenabudbudāḥ | ātmano na tathā bhinnaṁ viśvaṁ viśvasmān nirgatam || 4 ||
नेपाली भावार्थ
जसरी पानीबाट उत्पन्न हुने छालहरू, फिँज र फोकाहरू पानीभन्दा कत्ति पनि अलग हुँदैनन् (किनकि ती पानी नै हुन्), त्यसैगरी आत्माबाट प्रकट भएको यो सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड पनि आत्माभन्दा रत्तिभर भिन्न छैन!
English Translation
Just as waves, foam, and bubbles are not different from the water from which they arise, so the universe that has emerged from the Self is not in any way separate from the Self.
सार संक्षेप: जगत र परमात्मा दुई अलग कुरा होइनन्; जसरी पानी नै छाल बनेर नाच्छ, त्यसैगरी एउटै ब्रह्म-चेतना अनेक नाम र रूप धारण गरेर जगतका रूपमा नाचिरहेको छ।
१. समुद्र र छालको अमर दृष्टान्त (The Ocean and the Wave)
अद्वैत वेदान्तको सबैभन्दा प्रिय र सटिक दृष्टान्त हो— समुद्र र छाल (The Ocean and Waves)।
समुद्रमा हजारौं छालहरू उठ्छन्। कुनै छाल धेरै अग्लो हुन्छ, कुनै होचो हुन्छ। किनारमा फिँज बन्छ र फोकाहरू फुट्छन्।
छाल केवल पानीको एउटा क्षणिक आकार र नाम (नामरूप) मात्र हो।
२. संसार र आत्माको सम्बन्ध (Universe as the Waves of Consciousness)
राजा जनक यही अनुभवलाई आफ्नै साक्षात्कारमा उतार्दै भन्नुहुन्छ:
हामी अज्ञानमा हुँदा केवल 'छाल' (शरीर) लाई मात्र हेर्छौं र सोच्छौं— "म त सानो छाल हुँ, म मर्छु, म समाप्त हुन्छु।" तर जब आत्मबोध हुन्छ, छालले जान्दछ— "म त छाल होइन, म त अनन्त समुद्र हुँ! समुद्र कहिल्यै मर्दैन।"
३. दैनिक जीवनमा यसको सौन्दर्य (Seeing Unity in Diversity)
जब हामी यो सत्य बुझ्छौं: