अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 12
तात चिन्मात्ररूपोऽसि न ते भिन्नमिदं जगत्। अतः कस्य कथं कुत्र हेयोपादेयकल्पना॥ १२ ॥
tāta cin-mātra-rūpo'si na te bhinnam idaṁ jagat | ataḥ kasya kathaṁ kutra heyopādeyakalpanā || 12 ||
नेपाली भावार्थ
हे प्रिय जनक! तिमी केवल विशुद्ध चैतन्य (बोधस्वरूप) हौ र यो सम्पूर्ण जगत् तिमीभन्दा रत्तिभर पनि भिन्न छैन। जब सबै तिमी नै हौ भने, कसको लागि, कसरी र कहाँ त्याग्नुपर्ने (हेय) वा समात्नुपर्ने (उपादेय) को कुनै कल्पना सम्भव हुन सक्छ?
English Translation
O dear one, you are pure Consciousness alone, and this world is not different from you. Therefore, for whom, how, and where can there be any mental projection of what is to be rejected or what is to be accepted?
सार संक्षेप: जब सारा संसार तपाईंको आफ्नै चेतनाको रूप हो, तब कसले के त्याग्ने र कसले के समात्ने? आफ्नै हातले आफ्नै खुट्टा त्याग्न नसकिए जस्तै अद्वैतमा त्याग र ग्रहण दुवै अर्थहीन बन्दछन्।
१. 'न ते भिन्नमिदं जगत्' — जगतसँगको अद्वैत
हामी प्रायः सोच्छौं:
यहाँ द्वैत (Two-ness) जीवितै छ।
तर अष्टावक्र अद्वैतको अन्तिम सत्य खोल्नुहुन्छ:
जसरी:
त्यसैगरी चेतनाबाट बनेको यो संसार चेतनाभन्दा बाहिर कतै छँदै छैन।
२. त्याग र ग्रहणको अन्त्य (End of Rejection and Acceptance)
तर जब सबै म नै हुँ:
अष्टावक्र तीनवटा प्रश्न सोध्नुहुन्छ:
३. 'कल्पना' को विसर्जन
हेय र उपादेय (छोड्ने र समात्ने) कुनै वास्तविकता होइन; यो त केवल मनको 'कल्पना' मात्र हो।
जब यो कल्पना हट्छ, तब मानिस पूर्ण विश्राममा पुग्छ।