अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 1
आकाशवदनन्तोऽहं घटवत्प्राकृतं जगत्। इति ज्ञानं तथैतस्य न त्यागो न ग्रहो लयः॥ १ ॥
ākāśavad ananto 'haṁ ghaṭavat prākṛtaṁ jagat | iti jñānaṁ tathaitasya na tyāgo na graho layaḥ || 1 ||
नेपाली भावार्थ
'म आकाश जस्तै अनन्त र असीम छु, र यो भौतिक संसार आकाशभित्र रहेको माटोको घैँटो जस्तै सीमित र नश्वर छ'— यस्तो प्रत्यक्ष बोध हुनु नै वास्तविक ज्ञान हो। यस स्थितिमा न केही त्याग्नु छ, न केही समात्नु छ, र न त कुनै छुट्टै विलीन गराउनु नै छ!
English Translation
'I am boundless like infinite space, and the material world is like a transient pot within it'—realizing this is true knowledge. Here, there is neither renunciation, nor acceptance, nor any need for artificial dissolution!
सार संक्षेप: आकाशभित्र घैँटो बने पनि, फुटे पनि आकाशलाई कुनै फरक पर्दैन। त्यस्तै तिम्रो अनन्त आत्माभित्र संसार बनोस् वा भत्कियोस्— तिमी सधैँ निर्विकार, अच्युत र स्वतन्त्र छौ।
१. घटाकाश र महाकाशको दृष्टान्त (The Pot and Infinite Space)
छैटौं अध्यायमा सद्गुरु अष्टावक्रले वेदान्तको परम रहस्य चारवटा श्लोकमार्फत प्रकट गर्नुहुन्छ।
प्रत्येक श्लोकको अन्तिम पंक्ति एउटा शाश्वत सत्य हो:
घैँटो र आकाशको सम्बन्ध हेरौं:
त्यस्तै, यो शरीर एउटा माटोको घैँटो हो। तिम्रो आत्मा अनन्त आकाश हो। शरीर बन्दा पनि आत्मा बाँधिएको छैन, शरीर छुट्दा पनि आत्मा मर्दैन।
२. न त्याग, न ग्रहण, न लय (Beyond Renouncing and Grasping)
साधारण साधकहरू सधैं केही न केही गर्न खोज्छन्:
अष्टावक्र भन्नुहुन्छ— यी सबै अहङ्कारका कसरत हुन्!
के आकाशले कोठाको फोहोर हावालाई त्याग्न सक्छ? के सुगन्धलाई समात्न सक्छ?
आकाश केवल उपस्थित रहन्छ, केही गर्दैन।
जब तिमी जान्दछौ कि तिमी अनन्त आकाश हौ, तब के त्याग्ने? के समात्ने? तिमी जे छौ, त्यसमै सहज विश्राम लिनु नै ज्ञान हो।
३. व्यावहारिक जीवनमा मुक्ति
जब कुनै मानिसले तपाईंको प्रशंसा वा निन्दा गर्छ: