जनक उवाच
आत्मज्ञानी जनक
श्लोक 3
विज्ञाते साक्षिपुरुषे परमात्मनि चेश्वरे। नैराश्ये बन्धमोक्षे च न चिन्ता मुक्तये मम॥ ३ ॥
vijñāte sākṣipuruṣe paramātmani ceśvare | nairāśye bandhamokṣe ca na cintā muktaye mama || 3 ||
नेपाली भावार्थ
जुन साक्षी चेतन पुरुष वास्तवमा परमात्मा र परमेश्वर नै हो, उसलाई प्रत्यक्ष साक्षात्कार गरिसकेपछि; मेरो मन बन्धन र मोक्ष दुवैको द्वन्द्वबाट पूर्णतया उदासीन (अपेक्षारहित) भइसकेको छ। त्यसैले अब मलाई मुक्त हुनका लागि समेत कुनै चिन्ता वा प्रयास बाँकी छैन।
English Translation
Having realized the Witness Self, which is the Supreme Soul and the Lord of all, I have become indifferent to both bondage and liberation; I have no anxiety or concern left even for my own freedom.
सार संक्षेप: जबसम्म मानिस 'मलाई मोक्ष चाहिन्छ' भनेर छटपटाउँछ, तबसम्म ऊ मोक्षको तृष्णामा बाँधिएको हुन्छ। जब ऊ बुझ्छ कि ऊ सधैँ मुक्त आत्मा हो, तब मोक्षको चिन्ता समेत समाप्त हुन्छ।
१. 'साक्षिपुरुषे' — अन्तिम साक्षात्कार
राजा जनक भन्नुहुन्छ:
मैले कसलाई चिनेँ?
जब यो सत्य थाहा भयो कि "त्यो साक्षी म नै हुँ", तब सबै खोजीहरू एकै क्षणमा समाप्त भए।
२. बन्धन र मोक्ष दुवैबाट मुक्ति
साधारण साधकको यात्रा कस्तो हुन्छ?
जनक भन्नुहुन्छ:
यो अवस्थालाई वेदान्तमा 'नैराश्ये बन्धमोक्षे' भनिन्छ— जहाँ न बन्धनको डर छ, न मुक्तिको लोभ।
३. 'न चिन्ता मुक्तये मम' — चिन्तामुक्त आत्मस्थिति
अब जनकलाई:
उनी जान्दछन् कि आत्मा न जन्मन्छ, न मर्छ। त्यसैले उनी सम्पूर्ण चिन्ताहरूबाट सधैंका लागि मुक्त हुनुहुन्छ।