अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 6
नाहं देहो न मे देहो बोधोऽहमिति निश्चयी। कैवल्यं संस्थितो नूनं न स्मरत्यकृतं कृतम्॥ ६ ॥
nāhaṁ deho na me deho bodho'ham iti niścayī | kaivalyaṁ saṁsthito nūnaṁ na smaraty akṛtaṁ kṛtam || 6 ||
नेपाली भावार्थ
म यो शरीर होइन, र न त यो शरीर नै मेरो हो; म त केवल विशुद्ध चैतन्य (बोधस्वरूप) हुँ भन्ने कुरामा जसको पूर्ण र अटल निश्चय छ; ऊ कैवल्य (परम अद्वैत मोक्ष) मा प्रतिष्ठित भएर निश्चय नै आफूले के गरेँ र के गर्न बाँकी रह्यो भन्ने कुराको कहिल्यै कुनै चिन्ता वा सम्झना गर्दैन।
English Translation
One who is firmly convinced: 'I am not the body, nor is the body mine; I am pure Consciousness,' becomes established in absolute oneness (Kaivalya) and truly never worries about what was done or left undone.
सार संक्षेप: शरीरसँगको तादात्म्य नै सबै अपराधबोध र पश्चात्तापको कारण हो। जब तपाईं बुझ्नुहुन्छ कि तपाईं विशुद्ध चेतना हुनुहुन्छ, तब 'मैले के गरेँ र के गरिनँ' भन्ने मानसिक भारी सदाका लागि समाप्त हुन्छ।
१. दुईवटा महा-भ्रमको अन्त्य
सांसारिक मानिस दुई प्रकारको भ्रममा बाँधिएको हुन्छ:
महर्षि अष्टावक्र यी दुवै भ्रमलाई काटिदिनुहुन्छ:
२. 'कैवल्यं संस्थितः' — परम अद्वैत स्थिति
'कैवल्य' को अर्थ हो: जहाँ कुनै दोस्रो वस्तु छैन, केवल एकमात्र शुद्ध ब्रह्म मात्र बाँकी छ।
जब साधक यो बोधमा स्थिर हुन्छ:
३. 'न स्मरत्यकृतं कृतम्' — पश्चात्ताप र चिन्ताबाट मुक्ति
मानिसहरू प्रायः विगतको पश्चात्ताप ("मैले किन त्यसो गरेँ?") र भविष्यको चिन्ता ("मैले त्यो गर्नैपर्थ्यो तर छुट्यो") मा पिल्सिन्छन्।
तर ज्ञानी पुरुषलाई थाहा छ:
त्यसैले ज्ञानी न त विगतको काम सम्झेर फुल्किन्छ, न त अधुरो काम सम्झेर पिरोल्लिन्छ।