अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 25
कृतं देहेन कर्मेदं न मया शुद्धरूपिणा। इति चिन्तानुरोधी यः कुर्वन्नपि करोति न॥ २५ ॥
kṛtaṁ dehena karmedam na mayā śuddharūpiṇā | iti cintānurodhī yaḥ kurvann api karoti na || 25 ||
नेपाली भावार्थ
'यो सम्पूर्ण कर्म शरीर र इन्द्रियहरूद्वारा गरिएको हो, म विशुद्ध आत्मस्वरूपद्वारा गरिएको होइन'—यस्तो सत्य बोधमा सदा स्थित रहने महापुरुषले बाहिरबाट कर्म गरिरहेको देखिए तापनि वास्तविक रूपमा उसले केही पनि गरिरहेको हुँदैन।
English Translation
'This action was performed by the body, not by me who am of purely spotless nature'—he who abides in this constant realization, even while performing deeds, does not act at all.
सार संक्षेप: कर्म शरीर, मन र इन्द्रियको धर्म हो; आत्मा केवल प्रकाशक साक्षी हो। जसले शरीरको कर्मलाई आफ्नो कर्म मान्दैन, उसलाई कुनै पनि कर्मको पाप वा पुण्यले कहिल्यै छुन सक्दैन।
१. कर्तृत्वको विसर्जन: 'न मया शुद्धरूपिणा'
मानिस कर्मको बन्धनमा किन पर्छ?
किनभने ऊ भन्छ:
तर अष्टावक्र यहाँ सत्यको शल्यक्रिया गर्नुहुन्छ:
यी सबै शरीर र प्रकृतिका यन्त्र हुन्!
तिमी त केवल यी सबै यन्त्रहरूको पछाडि बसेर हेरिरहेको विशुद्ध प्रकाशक साक्षी (शुद्धरूपिणा) हौ।
जब तिमीले बुझ्छौ कि "मैले होइन, शरीरले गर्यो", तब कर्मको पूरै बन्धन तत्क्षण चुँडिन्छ।
२. 'कुर्वन्नपि करोति न' — कर्मको आन्तरिक मुक्ति
यो श्लोकले मानिसलाई अल्छी बन्न सिकाउँदैन।
तर भित्रबाट उसलाई स्पष्ट थाहा छ कि आत्मा सदा अचल र अकर्ता छ।
त्यसैले कर्मको कुनै भार उसको हृदयमा बस्दैन।
३. पाप र पुण्यभन्दा पर
जसले आफूलाई कर्ता मान्दैन, उसलाई न त पाप लाग्छ, न पुण्यको घमण्ड हुन्छ।
ऊ पानीमा हिँड्ने माछा जस्तै संसाररूपी जलमा पूर्ण स्वतन्त्र भएर बाँच्छ।