अष्टावक्र उवाच
सद्गुरु अष्टावक्र
श्लोक 5
न दूरं न च संकोचाल्लब्धमेवात्मनः पदम्। निर्विकल्पं निरायासं निर्विकारं निरञ्जनम्॥ ५ ॥
na dūraṁ na ca saṁkocāl labdham evātmanaḥ padam | nirvikalpaṁ nirāyāsaṁ nirvikāraṁ nirañjanam || 5 ||
नेपाली भावार्थ
आत्माको परम पद न त धेरै टाढा छ, न त कुनै सानो परिधिमा सीमित छ; त्यो त पहिल्यैदेखि सदा प्राप्त नै छ (लब्धमेव)। त्यो स्वरूप सम्पूर्ण संकल्प-विकल्पबाट रहित (निर्विकल्प), कुनै परिश्रमविना नै सहज (निरायास), सदा परिवर्तनहीन (निर्विकार) र पूर्णतया निष्कलङ्क एवं शुद्ध (निरञ्जन) छ।
English Translation
The state of the Self is neither far away nor is it confined within spatial limits; it is already ever-attained. It is free from dual concepts (nirvikalpa), effortless (nirāyāsa), changeless (nirvikāra), and absolutely spotless (nirañjana).
सार संक्षेप: परमात्मा कुनै टाढाको तारा होइन जसलाई भेट्न वर्षौं यात्रा गर्नुपरोस्। आत्मा त तिमी स्वयं हौ, जो पहिल्यै प्राप्त छ। यसलाई पाउन कुनै कसरत (आयास) गर्नु पर्दैन, केवल यसलाई ढाक्ने भ्रम त्याग्नुपर्छ।
१. 'लब्धमेव' — अध्यात्मको सबैभन्दा ठूलो रहस्य
धेरैजसो साधकहरू सोच्छन्:
"म अहिल्यै अज्ञानी छु, म धेरै वर्ष ध्यान गर्छु, अनि धेरै पछि गएर कुनै दिन मलाई परमात्मा प्राप्त हुनेछ!"
अष्टावक्र यो भ्रमलाई चक्नाचूर पार्नुहुन्छ:
आत्मा कुनै भविष्यको उपलब्धि होइन।
तर आत्मा त तिम्रो आफ्नै अस्तित्व हो। तिमी अहिले, यही क्षण, पूर्ण रूपले ब्रह्म नै हौ। त्यसैले यो 'लब्धमेव' (Already Attained) छ।
२. चार दिव्य विशेषणहरू
यस श्लोकमा अष्टावक्रले आत्माका चार अनुपम लक्षणहरू दिनुभएको छ:
३. आफ्नै घरमा फर्किनु
आफ्नो घाँटीमा लगाएको हार हरायो भनेर मानिस दिनभर पूरै बजार खोज्दै हिँड्यो।
साँझ कसैले भन्यो—"अरे, तिम्रो हार त तिम्रै घाँटीमा छ!"
के उसले हार नयाँ पायो? अहँ, हार त पहिल्यै थियो, केवल भ्रम हटेको मात्र हो।
त्यस्तै, तिम्रो आत्मा तिमीभित्रै छ; केवल बाहिरी खोज बन्द गर।